تاثیر فناوری های نوین از جمله هوش مصنوعی و بلاکچین بر کشف و پیشگیری از تخلفات مالی در بازار سرمایه ایران

بازار سرمایه به عنوان یکی از مهم ترین ارکان نظام مالی هر کشور نقشی اساسی در تامین مالی، تولید رشد اقتصادی و افزایش شفافیت اقتصاد ملی ایفا می کند. با توسعه ابزارهای مالی و افزایش حجم معاملات، بازار سرمایه ایران نیز با چالش هایی جدی در حوزه سلامت مالی، از جمله تخلفات مالی نظیر دستکاری قیمت، اطلاعات نهانی و معاملات صوری مواجه است. ساختارهای سنتی نظارت و کشف تخلفات مالی قابلیت لازم برای کنترل و مقابله موثر با انواع جدید تخلف را ندارند. در این راستا بهره گیری از فناوری های نوین همچون هوش مصنوعی و بلاکچین به عنوان ابزاری راهبردی برای ارتقای کارایی سامانه های نظارتی اهمیت ویژه ای یافته است. پژوهش حاضر با هدف بررسی جامع نقش و تاثیر این فناوری ها بر کشف و پیشگیری از تخلفات مالی در بازار سرمایه ایران تدوین شده است. در این مطالعه ابتدا به تشریح مفاهیم فناورانه و انواع تخلفات مالی پرداخته و سپس ظرفیت ها و کاستی های رویکردهای سنتی در ایران تحلیل شده است. کاربردهای برجسته هوش مصنوعی در حوزه تحلیل داده های بزرگ، ساخت مدل های پیش بینی، توسعه سیستم های هشداردهی هوشمند و ارزیابی لحظه ای ریسک باعث افزایش چشمگیر کارایی نظارت و کاهش زمان کشف تخلف می شود. همچنین بلاکچین با ساختار غیرمتمرکز، شفاف و غیرقابل تغییر خود، شفافیت و رهگیری تراکنش های مالی را تضمین کرده و بستری مناسب برای پیاده سازی قراردادهای هوشمند و کنترل خودکار مقررات فراهم می سازد. در ادامه مطالعه وضعیت فعلی پیاده سازی این دو فناوری در بازار سرمایه ایران، اقدامات و پروژه های جاری، چالش ها و موانع عمده اجرایی و حقوقی بررسی شده است. در نهایت با تحلیل مزایا و فرصت ها در کنار تهدیدات و ریسک های بالقوه، راهکارهایی جهت سیاست گذاری، آموزش، توسعه زیرساخت و همکاری بین سازمانی به عنوان پیش نیازهای تحقق این تحول فناورانه ارائه شده است. مقاله نتیجه می گیرد که گذار هوشمندانه به فناوری های نوین ضرورتی اجتناب ناپذیر برای مقابله موثر با تخلفات مالی، ارتقای سلامت بازار و نزدیک شدن به استانداردهای جهانی خواهد بود. افزون بر این تاکید شده است که موفقیت در به کارگیری این فناوری ها مستلزم تدوین استانداردهای فنی، بومی، شبکه سازی نهادی و برقراری کانال های ارتباطی موثر میان نهادهای نظارتی و شرکت های فعال بازار می باشد. ایجاد آزمایشگاه های نوآوری مالی (FinTech Lab) و حمایت هدفمند از پروژه های تحقیق و توسعه می تواند به توسعه و بومی سازی زیرساخت های هوش مصنوعی و بلاکچین کمک نماید. همچنین ارتقاء سواد داده ای و آگاهی عمومی، بازنگری در قوانین و تطابق حقوقی با تحولات فناورانه ضرورت دارد. مجموع این اقدامات زمینه ساز بازآفرینی فرآیندهای نظارت، افزایش اعتماد سرمایه گذاران و حرکت به سوی بازار سرمایه ای پیشرفته، شفاف و سالم خواهد بود. در پایان نقش مطالعات آینده پژوهانه و تحلیل ریسک در مسیر استقرار موفق فناوری های نوین به عنوان یکی از ضروریات توصیه شده است.

کلیدواژه ها:

بازار سرمایه ، ایران ، تخلفات مالی ، هوش مصنوعی ، بلاکچین ، شفافیت مالی