ارزیابی و سنجش تاب آوری مقاصد گردشگری (مطالعه موردی: روستاهای بخش مرکزی شهرستان همدان)

این پژوهش کاربردی با هدف ارزیابی و سنجش تاب آوری مقاصد گردشگری روستایی در بخش مرکزی شهرستان همدان انجام پذیرفته است. با توجه به آسیب پذیری ذاتی صنعت گردشگری در برابر شوک ها و ضرورت حرکت از مدیریت بحران خطی به رویکردهای تاب آوری-محور، چارچوب مفهومی تاب آوری در ابعاد اقتصادی، اجتماعی، نهادی و کالبدی-زیربنایی تعریف گردید. روش تحقیق از نوع توصیفی-تحلیلی با رویکرد پیمایشی است. جامعه آماری شامل شهروندان ساکن در چهار روستای هدف گردشگری (سیمین ابرو، ابرو، خاکو و ورکانه) بوده که با استفاده از فرمول کوکران، حجم نمونه ای معادل ۳۴۷ نفر برآورد و به روش سهمیه ای توزیع شد. ابزار گردآوری داده ها پرسشنامه طیف لیکرت پنج گزینه ای بود که پایایی آن با آلفای کرونباخ ۷۴۲/۰ تایید گردید. نتایج حاصل از آزمون ویلکاکسون تک نمونه ای نشان داد که میانگین کلی تاب آوری مقاصد گردشگری ۳۵۴/۲ و تمامی شاخص های زیرمجموعه آن، به طور معناداری (با سطح p < ۰.۰۰۱) کمتر از حد متوسط نظری (عدد ۳) قرار دارند که موید آسیب پذیری بالا و ظرفیت انطباقی ضعیف این مقاصد است. تحلیل جزئیات نشان داد که پایین ترین میانگین ها مربوط به شاخص های اثرات فرهنگی اجتماعی گردشگری ۲۰۱/۲ و بستر نهادی ۲۴۵/۲ هستند. این یافته ها، وجود شکاف معنادار در ابعاد حکمرانی محلی و مدیریت پیامدهای فرهنگی-اجتماعی را نشان می دهد که با تکیه بر یافته های پیشینه مبنی بر نقش حیاتی سرمایه اجتماعی، چالش های اساسی در تقویت تاب آوری جامعه محور را برجسته می سازد. در بعد کالبدی، بالاترین میزان ناهمگونی در پاسخ ها مربوط به شاخص زیرساخت ها ۶۸۸/۰ بوده که بر نابرابری فضایی در کیفیت خدمات دلالت دارد. در نهایت، پژوهش بر تغییر پارادایم از مدیریت بحران به توسعه تاب آور تاکید کرده و راهکارهایی چون تقویت ساختارهای حکمرانی محلی، تدوین طرح های اضطراری مشارکتی و مدیریت فعال پیامدهای فرهنگی را جهت ارتقای تاب آوری و حرکت به سوی پایداری ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

تاب آوری ، تاب آوری مقصد ، گردشگری ، بخش مرکزی شهرستان همدان