بررسی نقش حیاتی مشارکت مردم در برنامه ریزی شهری

امروزه مشارکت مردمی به عنوان یکی از مولفه های اساسی در برنامه ریزی شهری و توسعه پایدار شناخته می شود. در این مقاله با نگاهی تحلیلی به مفاهیم مشارکت مردمی، برنامه ریزی مشارکتی، سرمایه اجتماعی و موانع پیش روی تحقق مشارکت در ایران پرداخته شده است. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت، توصیفی-تحلیلی است که برای بررسی نقش حیاتی مشارکت مردمی در برنامه ریزی شهری انجام شده است. در این تحقیق، اطلاعات از طریق منابع کتابخانه ای شامل کتب، مقالات و سایت های معتبر گردآوری و سپس به روش تحلیل محتوایی مورد بررسی قرار گرفته اند. پژوهش حاضر به منظور شفاف سازی چالش ها و ارائه راهکارهایی برای تقویت مشارکت واقعی در فرآیندهای شهری صورت پذیرفته است. یافته ها نشان می دهند که علی رغم تاکید نظری و قانونی بر لزوم مشارکت شهروندان در فرایندهای تصمیم گیری شهری، در عمل بیشتر اشکال مشارکت در ایران از نوع شعاری یا ابزاری است و شهروندان سهم واقعی در تصمیم سازی و نظارت ندارند. در این راستا، عواملی چون ساختار متمرکز و از بالا به پایین برنامه ریزی، ضعف نهادهای مدنی، فقر، بی اعتمادی عمومی و نبود آموزش شهروندی از مهم ترین موانع مشارکت موثر هستند. همچنین مشخص شد که تحقق مشارکت واقعی نیازمند بسترسازی مناسب اجتماعی، تقویت سرمایه اجتماعی و ایجاد سازوکارهای شفاف برای تبادل اطلاعات و پاسخ گویی نهادهای تصمیم گیر است. در نهایت، مشارکت فعالانه شهروندان نه تنها موجب افزایش کیفیت برنامه های شهری، بلکه تضمین کننده عدالت اجتماعی، پایداری محیطی و مشروعیت تصمیمات خواهد بود.

کلیدواژه ها:

مشارکت مردم ، برنامه ریزی شهری ، برنامه ریزی مشارکتی ، شهرنشینی ، شهروندان