بررسی تحولات جمعیت روستایی و پویایی فضایی استان البرز در بازه زمانی ۱۰ ساله

تمرکز نابرابر جمعیت در مناطق مختلف، به ویژه در کشورهای در حال توسعه، سبب بروز چالش هایی در زمینه تامین زیرساخت ها، خدمات عمومی و ایجاد تعادل در توسعه منطقه ای شده است. استان البرز به عنوان یکی از استان های جدید ایران و واقع در حاشیه پایتخت، در سال های اخیر با رشد سریع جمعیت مواجه بوده و به همین دلیل نمونه ای مناسب برای تحلیل تغییرات فضایی جمعیت محسوب می شود. از این رو هدف پژوهش حاضر، بررسی روند تغییرات فضایی توزیع جمعیت در استان البرز طی سه دوره زمانی ۱۳۸۵، ۱۳۹۰ و ۱۳۹۵ با استفاده از داده های سرشماری و روش های نوین تحلیل فضایی است. رو پژوهش حاضر جزء تحقیقات کاربردی و از نظر شیوه انجام توصیفی - تحلیلی و آماری مبتنی بر پایگاه داده های مکانی و سامانه اطلاعات جغرافیایی می باشد. جهت کسب اطلاعات و داده های مورد نیاز وضع موجود، از دو روش مطالعات کتابخانه ای - اسنادی استفاده شده است. جهت تجزیه و تحلیل داده ها از روش های مختلف آمار فضایی از جمله تحلیل خوشه بندی، ضریب موران، گری، G عمومی، تحلیل لکه های داغ، Hot spot و همچنین جهت تهیه نقشه ها و نشان دادن تراکم جمعیت در استان البرز از نرم افزار ArcGIS استفاده شد. نتایج این پژوهش نشان می دهد که توزیع فضایی جمعیت در استان البرز به شدت نامتوازن است و تمرکز جمعیت و امکانات عمدتا در کلانشهر کرج و اطراف آن شکل گرفته است. توسعه یک جانبه و الگوی تک مرکزی در نظام سکونتگاهی استان، موجب پیدایش لکه های داغ جمعیتی در نواحی پیرامونی کرج شده است. عوامل اقتصادی و ارتباطی از جمله قیمت مناسب تر مسکن در مناطق اقماری و توسعه حمل ونقل، باعث رشد سریع سکونتگاه های پیرامون کرج و گسترش کالبدی منطقه شده اند.

کلیدواژه ها:

تحولات جمعیتی ، پویایی فضایی ، تحلیل مکانی ، تغییرات جمعیتی ، استان البرز