ارزیابی نقاط داغ مخاطرات محیطی با روش Fuzzy-AHP (مطالعه موردی: شهرستان مشهد)

مخاطرات محیطی مانند سیل، زلزله، فرونشست زمین و آلودگی هوا در کلان شهر مشهد به دلیل موقعیت جغرافیایی، رشد سریع شهرنشینی و تغییرات اقلیمی، تهدیدی جدی برای پایداری شهری محسوب می شوند. این پژوهش با هدف شناسایی و اولویت بندی نقاط داغ (Hotspots) مخاطرات محیطی در شهرستان مشهد، از روش ترکیبی فازی-تحلیل سلسله مراتبی (Fuzzy-AHP) استفاده کرده است. ابتدا معیارهای اصلی شامل خطرپذیری طبیعی (زلزله، سیل، فرونشست)، خطرپذیری انسانی (تراکم جمعیت، کاربری اراضی، زیرساخت های حساس) و آسیب پذیری اجتماعی-اقتصادی (فقر، دسترسی به خدمات) تعیین شدند. داده های مکانی از منابع GIS، تصاویر ماهواره ای و آمار رسمی گردآوری و با استفاده از توابع عضویت مثلثی فازی، عدم قطعیت های ذاتی در قضاوت های کارشناسی کاهش یافت. وزن دهی معیارها از طریق ماتریس مقایسه زوجی فازی و روش چنگ انجام شد که نتایج نشان دهنده بالاترین وزن برای فرونشست زمین (۰٫۳۲) و سپس سیل (۰٫۲۶) بود. نقاط داغ نهایی با تلفیق لایه های وزنی در محیط GIS استخراج گردیدند. یافته ها حاکی از تمرکز شدید نقاط داغ در نواحی شمال غرب (مناطق فرونشستی)، حاشیه های جنوبی (سیل گیر) و مرکز شهر (تراکم بالا و زیرساخت های حساس) است. این پژوهش ابزاری تصمیم گیرانه برای مدیران شهری در تخصیص منابع، برنامه ریزی کاهش خطر و توسعه پایدار ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

نقاط داغ مخاطرات ، Fuzzy-AHP ، GIS ، شهرستان مشهد ، مدیریت ریسک محیطی