تحلیل ماهیت اعتباری هوش مصنوعی بر مبنای نظریه اعتباریات علامه طباطبایی

هوش مصنوعی به عنوان یکی از دستاوردهای برجسته فناوری معاصر همواره موضوع بحث های فلسفی درباره چیستی، اعتبار و حدود معرفتی آن بوده است. از منظر فلسفه اسلامی به ویژه در پرتو نظریه اعتباریات علامه طباطبایی می توان نگاهی نو و عمیق به ماهیت هوش مصنوعی افکند. بر اساس این نظریه، گزاره های اعتباری برخاسته از نیازهای عملی و اجتماعی انسان اند و برخلاف قضایای حقیقی فاقد منشا انتزاع واقعی در خارج می باشند. در این چارچوب، کارکردهای هوش مصنوعی نیز بیشتر از سنخ اعتبارات هستند زیرا نه از ادراک حضوری برخوردار است، نه از فاعلیت حقیقی شناختی بهره مند و نه قادر به ادراک معنادار از امور واقعی به مثابه یک موجود مدرک. هوش مصنوعی صرفا ابزاری است برای پردازش داده ها، تحلیل آماری و تولید پاسخ های شبه عقلانی بر مبنای الگوریتم های از پیش تعریف شده بی آنکه با واقعیات عینی و وجودی وحدتی برقرار کند. از دیدگاه علامه طباطبایی اینگونه ساختارها را باید در ردیف اعتبارات وضعی و قراردادی دانست که هرچند نقش مهمی در تسهیل حیات اجتماعی بشر دارند اما از سنخ واقعیت نیستند. بنابراین ماهیت هوش مصنوعی را می توان اعتباری به معنای دقیق فلسفی آن دانست؛ یعنی فاقد اصالت وجودی و صرفا تابع اعتبارات عقل عملی. تحلیل فوق نشان می دهد که توسعه هوش مصنوعی، گرچه در عرصه فناوری تحول آفرین است، اما از حیث فلسفی نمی تواند جایگزینی برای فاعل مدرک انسانی با فاعلیت وجودی تلقی شود.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، اعتباریات علامه طباطبایی ، عقل عملی ، معرفت شناسی اسلامی ، فاعل شناسا