بازخوانی تعلیم و تربیت اسلامی در پرتو مبانی انسان شناختی معرفتی و کارکردی

تعلیم و تربیت اسلامی به عنوان یکی از شاخص ترین مولفه های تمدن اسلامی همواره مورد توجه متفکران مسلمان بوده است. در دهه های اخیر، اندیشمندانی همچون شهید مطهری، علامه طباطبایی، سید حسین نصر، طه جابر العلوانی و دکتر باقری تلاش کرده اند با بازخوانی متون اسلامی و بازاندیشی مفاهیم تربیتی چارچوبی نظری و کارآمد برای تربیت اسلامی ارائه دهند. با وجود این پراکندگی دیدگاه ها و نبود نظام مندی مفهومی در مباحث تربیتی اسلامی، نیاز به تبیین مجدد و منسجم این نظام ضروری شده است. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی-تحلیلی و روش کتابخانه ای منابع اصیل اسلامی، قرآن، نهج البلاغه، روایات و آثار اندیشمندان مسلمان را بررسی کرده است. منابع علمی مورد استفاده شامل آثار کلاسیک و معاصر در حوزه تعلیم و تربیت اسلامی، فلسفه، تربیت، انسان شناسی اسلامی و مبانی معرفت شناسی دینی بوده است. داده ها از طریق تحلیل محتوای منابع و تطبیق مفاهیم کلیدی استخراج شده اند. یافته های تحقیق نشان می دهد که در نظام تعلیم و تربیت اسلامی قرب الهی به عنوان غایت نهایی تعریف می شود و تحقق آن از مسیر تربیت توحیدی و پرورش عقل، ایمان و عمل می گذرد. این نظام با تاکید بر فطرت، اختیار و کرامت انسانی به تربیت همه جانبه توجه دارد. روش هایی مانند تزکیه، تعلیم تدریجی، الگو دهی و عبرت آموزی از تاریخ به عنوان ابزارهای کلیدی تربیت معرفی شده اند. در این نظام، نقش معلم فراتر از انتقال دهنده دانش و در قامت هادی الی الله ترسیم می شود. در نتیجه گیری مقاله تاکید می کند که طراحی نظام آموزشی مبتنی بر مبانی اسلامی مستلزم بازسازی مفهومی اهداف، محتوای درسی، شیوه های ارزیابی و الگوی معلمی است. بدون در نظر گرفتن انسان شناسی و معرفت شناسی اسلامی، تلاش ها در جهت اسلامی سازی آموزش به نتیجه نخواهد رسید. این مقاله در نهایت الگویی مفهومی برای تدوین نظام تربیتی اسلامی ارائه می دهد که قابلیت بومی سازی در نظام آموزشی ایران را داراست.

کلیدواژه ها:

تعلیم و تربیت ، انسان شناختی ، تربیت اسلامی