بررسی ارث فرزند صغیر ممیز و غیر ممیز در نظام حقوقی فقه امامیه و فقه اهل سنت

این پژوهش به بررسی تطبیقی احکام ارث فرزندان صغیر ممیز و غیر ممیز در دو نظام فقهی امامیه و اهل سنت با تمرکز بر حقوق مالی، کودکان، مدیریت اموال آنها، چالش های موجود و راهکارهای پیشنهادی می پردازد. با استناد به منابع معتبر فقهی و حقوقی مطالعه حاضر بر جنبه های مختلف ارث صغار از جمله استحقاق ارث، ولایت و قیمومت بر اموال و نظارت بر تصرفات مالی تمرکز دارد. یافته های کلیدی نشان می دهد که هر دو نظام فقهی با الهام از آیات قرآن کریم (به ویژه آیات ۱۱، ۱۲ و ۷ سوره نساء) و سیره نبوی بر استحقاق ارث صغیر بدون در نظر گرفتن اهلیت قانونی وی تاکید دارند و مدیریت اموال او را بر عهده ولی پدر یا جد پدری یا قیم منصوب قرار می دهند. رعایت مصلحت صغیر در تمامی امور مالی، از جمله حفظ، سرمایه گذاری یا فروش، اموال در هر دو نظام یک اصل الزامی است. با وجود اشتراکات بنیادین در اصول کلی تفاوتهای جزئی در جزئیات احکام مانند گستردگی اختیارات ولی قهری در فقه امامیه در مقایسه با نظارت قضایی پررنگ تر بر ولی و قیم در برخی مذاهب اهل سنت و همچنین رویکردهای متفاوت در مشارکت صغیر ممیز در معاملات مشاهده می شود. همچنین در محاسبه سهام ارث و اولویت بندی ورثه به ویژه نقش عصبات در فقه اهل سنت تفاوت هایی وجود دارد. چالش های حقوقی و عملی متعددی از قبیل تعارض منافع، عدم شفافیت در تصرفات مالی، ناکافی بودن نظارت قضایی، کمبود آگاهی ولی یا قیم از احکام شرعی و پیچیدگی در تعیین مصلحت صغیر اجرای این احکام را دشوار می سازد. برای رفع این موانع راهکارهایی چون ایجاد نهادهای نظارتی تخصصی، تقویت نظارت قضایی، آموزش اولیاء و قیم ها، شفاف سازی با استفاده از فناوری، تدوین معیارهای روشن برای تعیین مصلحت و تطبیق با نظام های حقوقی مدرن پیشنهاد شده است. این پژوهش بر اهمیت اخلاقی و شرعی حفاظت از حقوق مالی کودکان و لزوم اصلاحات ساختاری و اجرایی برای تضمین عدالت در نظام ارث تاکید می کند.

کلیدواژه ها:

ارث ، صغیر ، فقه امامیه ، فقه اهل سنت ، حقوق مالی ، کودکان ، ولایت قهری ، مدیریت اموال ، صغیر ، نظام حقوقی اسلامی