درختان کهنسال مقدس و نقش آنها در توسعه گردشگری روستایی

درختان کهنسال مقدس به عنوان میراث طبیعی و فرهنگی نقش مهمی در شکل دهی به هویت محلی، باورهای آیینی و تقویت تعامل انسان با طبیعت داشته اند. این درختان در فرهنگ روستایی ایران نه تنها به عنوان عناصر زیستی با عمر طولانی شناخته می شوند بلکه به مثابه نمادهایی مقدس و جایگاه برگزاری آیین ها، نذرها و مراسم مذهبی و فرهنگی نیز مورد احترام و توجه اند (حسینی، ۱۳۹۵ - درخت در فرهنگ و باورهای ایرانی، ص ۷۸). با توجه به گرایش روزافزون به گردشگری فرهنگی و طبیعت گردی بهره گیری از ظرفیت های درختان مقدس در توسعه گردشگری روستایی می تواند به عنوان راهکاری پایدار و فرهنگی در جهت احیای هویت بومی، تقویت اقتصاد محلی و حفظ منابع طبیعی عمل کند (پوراحمد و نظری، ۱۳۹۴ - تحلیل نقش گردشگری روستایی، ص ۴۷). مقاله حاضر با رویکردی توصیفی-تحلیلی ابتدا به معرفی جایگاه فرهنگی و آیینی درختان کهنسال مقدس در ایران می پردازد و سپس با بررسی نمونه هایی از مناطق روستایی نظیر اورامانات، الموت، طارم و شمال ایران، نقش این درختان را در جذب گردشگر، بازسازی مناسک سنتی و شکل گیری تجربه گردشگری معنادار بررسی می کند (موسوی، ۱۳۹۸ - تحلیل مردم شناختی آیین های نذر، ص ۲۲). همچنین به چالش هایی چون تجاری سازی، افراطی تحریف فرهنگی، تخریب محیطی و نبود مدیریت یکپارچه در بهره برداری از این میراث معنوی اشاره شده و در پایان راهکارهایی برای بهره گیری هوشمندانه و پایدار از ظرفیت درختان مقدس ارائه می گردد (رضوی ۱۳۹۲ - میراث طبیعی فرهنگی، ص ۳۸). یافته های این مقاله نشان می دهد که درختان کهنسال مقدس به واسطه پیوندهای چندلایه فرهنگی، تاریخی و طبیعی، قابلیت تبدیل شدن به کانون های تمرکز گردشگری آیینی و معنوی را دارا هستند مشروط بر آنکه نگاه بهره بردارانه با رویکرد حفاظتی و فرهنگی تلفیق گردد.

کلیدواژه ها:

درختان ، مقدس ، گردشگری روستایی ، میراث فرهنگی ، آیین ، بوم گردی ، توسعه پایدار