نقش فلسفه حقوق کیفری در مسئولیت کیفری نوجوانان

مسئولیت کیفری نوجوانان در نظام های حقوقی معاصر به دلیل ویژگی های رشد، شناختی، اخلاقی و عاطفی، نیازمند تحلیل فلسفی و نظری دقیق است. فلسفه حقوق کیفری با تبیین مفاهیمی چون اختیار، قصد، تقصیر، عدالت، کرامت انسانی و غایت مجازات، چارچوب نظری لازم برای سنجش قابلیت انتساب مسئولیت به نوجوانان را فراهم می کند. پژوهش های روان شناسی رشد و جرم شناسی نشان می دهند که نوجوانان هنوز از ثبات شخصیتی و توان پیش بینی رفتار کافی برخوردار نیستند و این امر نظریه های سنتی مجازات مبتنی بر استحقاق را در مورد آنان با محدودیت مواجه می سازد. در پرتو فلسفه حقوق کیفری اصولی مانند فردی سازی مسئولیت، تقدم تربیت و اصلاح بر کیفردهی، عدالت ترمیمی و اصل «مصلحت عالیه کودک» معنا می یابند و مبنای سیاست جنایی حمایتی و اصلاح محور در برخورد با نوجوانان را شکل می دهند. مفاهیمی همچون رشد، اخلاقی، اختیار نسبی و عدم شکل گیری کامل اراده نیز توجیه فلسفی واکنش متفاوت به نوجوانان را ارائه می کنند. این مقاله با رویکرد توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر منابع فارسی حوزه فلسفه حقوق، فقه کیفری، جرم شناسی رشدمدار و حقوق کودک، نقش فلسفه حقوق کیفری در تعیین محدوده مسئولیت کیفری نوجوانان را بررسی می کند. نتایج نشان می دهد که تحلیل فلسفی هم ضرورت تمایز در واکنش کیفری نسبت به نوجوانان را تقویت می کند و هم مبنای نظری طراحی نظام کیفری منعطف، انسانی و اصلاح محور را فراهم می سازد؛ نظامی که در آن نوجوان نه به عنوان مجرم بزرگسال، بلکه به عنوان فردی در حال رشد و توانمند به بازپروری مورد توجه قرار می گیرد.

کلیدواژه ها:

مسئولیت کیفری نوجوانان ، فلسفه حقوق کیفری ، عدالت کیفری ، کرامت انسانی ، سیاست جنایی اصلاح محور ، حقوق کودک