چارچوب سیاستی بازنگری ضوابط طراحی مدارس مبتنی بر روان شناسی محیط

فضاهای آموزشی امروزی صرفا بستر فیزیکی یادگیری نیستند بلکه به عنوان عاملی فعال در شکل دهی به تجربه های ادراکی، شناختی و اجتماعی فراگیران نقش ایفا می کنند. با این حال ضوابط طراحی مدارس در ایران عمدتا بر الزامات کالبدی، ایمنی و کنترل فیزیکی متمرکز بوده و پیوند نظام مندی با یافته های روان شناسی محیط ندارند. پژوهش حاضر با هدف همسوسازی ضوابط طراحی فضاهای آموزشی کشور با اصول روان شناسی محیط، به تحلیل تطبیقی اسناد ملی و استانداردهای بین المللی پرداخته است. روش تحقیق از نوع ترکیبی کیفی-کمی و مبتنی بر تحلیل محتوای هدایت شده است. در این راستا، شش سند ملی شامل نشریه های ۶۹۷، ۲۳۲، ۳۴۳، ۸۴۷، سند تحول بنیادین آموزش و پرورش و زیرنظام فضا، تجهیزات و فناوری، در برابر چهار استاندارد جهانی OECD-LEEP، WELL، LEED و DfE BB۱۰۳ تحلیل شده اند. چارچوب کدگذاری بر پایه پنج خوشه روان شناسی محیط شامل تعامل اجتماعی، ایمنی و کنترل، طبیعت و بهزیستی، خوانایی ادراکی و بار شناختی تنظیم شد و میزان همپوشانی مفاد اسناد به صورت درصدی محاسبه گردید. یافته ها حاکی از آن است که میانگین همپوشانی ضوابط ملی با استانداردهای جهانی حدود ۴۰ درصد بوده و بیشترین پوشش مربوط به خوشه ایمنی (۷۰٪) و کمترین آن متعلق به بار شناختی (۲۵٪) است. تحلیل میان خوشه ای نشان داد که غلبه رویکرد کالبدی کنترلی و فقدان نگاه سیستمی به ابعاد ادراکی، موجب کاهش هم افزایی عملکردی فضاهای آموزشی می شود. نوآوری پژوهش در ارائه چارچوبی خوشه محور برای ترجمه مفاهیم روان شناسی محیط به زبان سیاست گذاری فضایی است. بر این اساس، پیامدهای سیاستی در سه سطح بازنگری راهبردی، ضوابط طراحی یادگیرنده محور و مدیریت انعطاف پذیر فضاهای آموزشی پیشنهاد می شود.

کلیدواژه ها:

طراحی فضاهای آموزشی ، روانشناسی محیط ، استانداردهای جهانی ، مدارس ، ضوابط طراحی ، سیاست گذاری فضایی ، آموزش