آسیب شناسی حاشیه نشینی و راهکارهای مدیریت شهری

حاشیه نشینی به عنوان یکی از پیامدهای نامطلوب شهرنشینی سریع و نابرابر در دهه های اخیر به چالشی جدی برای مدیریت شهری در جهان سوم تبدیل شده است. این پدیده که ریشه در نابرابری اقتصادی، سیاست های نادرست مسکن، مهاجرت روستا به شهر و ضعف برنامه ریزی شهری دارد منجر به شکل گیری بافت های نامنظم فاقد زیرساخت های اولیه و محروم از خدمات اجتماعی شده است. یافته ها نشان می دهند که حاشیه نشینی تنها یک مسئله کالبدی نیست، بلکه بحرانی چندبعدی است که ابعاد اجتماعی (فقر، بیکاری، انزوا)، فضایی (نابرابری دسترسی، فروپاشی بافت)، زیست محیطی (آلودگی، خطرات طبیعی و امنیتی)، افزایش جرم و بحران هویت را دربر می گیرد. این مطالعه ده محور آسیب شناسی را بررسی می کند: فقر، چرخه های محرومیت از خدمات، آسیب پذیری اقلیمی، نابرابری فضایی، بحران هویت و تعلق، فشار بر زیرساخت های شهری، گسترش شهرنشینی پراکنده، بحران آموزش و سلامت، ناپایداری امنیتی و تضعیف مشارکت شهروندی. در مقابل، راهکارهای موثر مدیریت شهری شامل احیای بافت های نامنظم، برنامه ریزی مشارکتی، سیاست های مسکن مقرون به صرفه، ادغام اجتماعی، تقویت زیرساخت ها، استفاده از فناوری های شهری هوشمند و بازنگری در قوانین شهری است. نتایج تاکید می کنند که رویکرد صرفا امنیتی یا تخریبی به حاشیه نشینی نه تنها ناکارآمد است، بلکه بحران را تشدید می کند؛ در حالی که سیاست های جامع، پایدار و انسانی می توانند حاشیه نشینی را به فرصتی برای توسعه عادلانه تبدیل کنند.

کلیدواژه ها:

حاشیه نشینی ، مدیریت شهری ، نابرابری فضایی ، بافت های نامنظم ، ادغام اجتماعی ، شهرنشینی پایدار