دلایل گرایش روز افزون دانش آموزان به مصرف مواد مخدر و رفتارهای پرخطر

این اقدام پژوهی با عنوان «بررسی دلایل گرایش روزافزون دانش آموزان به مصرف مواد مخدر و ارائه راه حل های مداخله ای در هنرستان فنی-کاردانش محدثه» توسط پری غلامی فرد، مشاور تحصیلی-سازشی مدرسه، انجام شد. مسئله از طریق مشاهده نظام مند، مصاحبه های فردی و گروهی و پرسشنامه در میان ۲۰ دانش آموز پایه های دهم تا دوازدهم شناسایی گردید. در شواهد اول، ۴۰٪ از دانش آموزان سابقه مصرف مواد (از سیگار تا مواد خطرناک تر) را گزارش کردند. چالش های اصلی همراه با این رفتار شامل اضطراب (۶۵٪)، احساس گناه (۵۵٪)، افسردگی (۶۰٪) و افت عملکرد تحصیلی (۶۰٪) بود. عوامل موثر شناسایی شده عبارت بودند از: فشار و نفوذ گروه همسالان (۷۰٪)، ضعف نظارت و ارتباط خانوادگی (۷۵٪)، دسترسی نسبتا آسان به مواد (۵۵٪) و کمبود مهارت های مقابله با استرس. نشانه های هشداردهنده در مدرسه شامل غیبت مکرر (میانگین ۳ روز در ماه)، بی قراری یا خواب آلودگی در کلاس، انزوای اجتماعی و تشکیل گروه های پنهان کار بود. برای مداخله، ۵ راه حل اجرایی برگزیده شد: ۱) برگزاری کارگاه های آموزش مهارت های زندگی، ۲) تشکیل جلسات مشاوره گروهی هفتگی، ۳) همکاری با والدین از طریق کارگاه های آگاه سازی ماهانه، ۴) تولید و توزیع محتوای آموزشی (پوستر، کلیپ) و ۵) مصاحبه و پیگیری فردی منظم با دانش آموزان پرخطر. این راه حل ها طی یک دوره ۳ ماهه با برنامه ریزی دقیق موضوعی، گروه بندی، دعوت از ذی نفعان و تولید محتوا اجرا گردید. در شواهد دوم (ارزیابی پس از مداخله)، گرایش به مصرف مواد به ۱۵٪ کاهش یافت (کاهش ۲۵٪). همچنین اضطراب به ۲۸٪ (کاهش ۳۷٪)، احساس گناه به ۲۰٪ (کاهش ۳۵٪) و تاثیر منفی بر تحصیل به ۲۲٪ (کاهش ۳۸٪) رسید. میانگین غیبت ماهانه به ۱ روز تقلیل یافت، مشارکت در فعالیت های کلاسی و مدرسه افزایش پیدا کرد و گزارش های والدین حاکی از بهبود قابل توجه ارتباط با فرزندان بود. تحلیل داده ها با روش های کیفی و کمی، اثربخشی حدود ۵۰-۶۰٪ی مداخلات را در کاهش ابعاد مختلف این چالش تایید کرد. نتیجه گیری: اگرچه چالش های شناسایی شده به صورت نسبی و معنادار کاهش یافتند، اما به طور کامل ریشه کن نشدند و تداوم و نهادینه سازی برنامه های پیشگیرانه ضروری است. از محدودیت های پژوهش می توان به کوچک بودن حجم نمونه و کوتاه بودن دوره مداخله اشاره کرد. پیشنهادات شامل: ادغام آموزش مهارت های زندگی در برنامه درسی، تشکیل کمیته سلامت روان در مدرسه، آموزش دوره ای کلیه کارکنان، و انجام پژوهش های بلندمدت است. این اقدام پژوهی، الگویی عملی، کم هزینه و مدرسه محور برای مدارس فنی و حرفه ای در زمینه پیشگیری و مداخله زودهنگام در مسئله مواد مخدر ارائه می دهد و نقش کلیدی مشاور مدرسه به عنوان محور شناسایی، هماهنگی و حمایت را برجسته می سازد.

کلیدواژه ها:

مصرف مواد مخدر ، رفتارهای پرخطر ، دانش آموزان هنرستان ، اقدام پژوهی ، مداخله مدرسه محور ، مهارت های زندگی.