تاثیر مدیریت و استفاده هدفمند از فضای مجازی بر حفظ تمرکز، تقویت انگیزه تحصیلی و ارتقاء سلامت روان دانش آموزان

هدف: هدف از این مقاله، بررسی رابطه بین استفاده کنترل نشده از فضای مجازی و شبکه های اجتماعی بر سه مولفه حیاتی میزان تمرکز، انگیزه یادگیری و سلامت روان دانش آموزان است. یافته های کلیدی: پژوهش های متعدد، هم در سطح بین المللی و هم در ایران، نشان می دهند که استفاده بیش از حد و بدون مدیریت از این فضاها، تاثیرات منفی عمیقی بر عملکرد تحصیلی و روانی دانش آموزان دارد. تاثیر بر تمرکز: مطالعات نشان می دهند که ماهیت چندوظیفگی و هجوم سریع و پرتکننده ی محتوای شبکه های اجتماعی (مانند TikTok، Instagram، (YouTube باعث تضعیف توانایی «تمرکز عمیق» می شود. این پدیده منجر به کاهش ظرفیت توجه پایدار (Sustained Attention) می گردد (Ophir, Nass, & Wagner, ۲۰۰۹). در بافت ایرانی، تحقیقی توسط «اصغری جعفری و همکاران (۱۴۰۰)» نیز نشان داد که بین مدت زمان استفاده از شبکه های اجتماعی و کاهش تمرکز دانش آموزان در کلاس درس رابطه مثبت و معناداری وجود دارد· تاثیر بر انگیزه یادگیری: استفاده کنترل نشده از فضای مجازی با ایجاد سیستم پاداش فوری (مانند لایک و کامنت)، آستانه تحمل دانش آموزان را برای فعالیت هایی که به تلاش مستمر و به تاخیر انداختن پاداش نیاز دارند (مانند مطالعه کتاب) کاهش می دهد. این امر می تواند منجر به کاهش انگیزه درونی برای یادگیری مطالب پیچیده و عمیق شود (Ryan & Deci, ۲۰۰۰). به عنوان مثال، پژوهش «مرادی و رضوی (۱۳۹۹)» به این نتیجه رسید که دانش آموزان دارای اعتیاد به فضای مجازی، انگیزه کمتری برای مشارکت در فعالیت های درسی و انجام تکالیف خود نشان می دهند. تاثیر بر سلامت روان: شواهد قوی وجود دارد که ارتباط بین استفاده افراطی از شبکه های اجتماعی و افزایش علائم اضطراب، افسردگی، احساس تنهایی و کاهش عزت نفس را نشان می دهند. مقایسه ی مداوم زندگی خود با نمایش ایده آل و غیرواقعی زندگی دیگران در شبکه های اجتماعی («مقایسه اجتماعی upward social comparison») یکی از مکانیسم های اصلی این آسیب است (Vogel et al., ۲۰۱۴). در یک مطالعه داخلی، «بهادوری و سعادتی (۱۳۹۸)» گزارش کردند که بین میزان استفاده از شبکه های اجتماعی و سطح اضطراب و افسردگی در نوجوانان رابطه معناداری وجود دارد. نتیجه گیری نهایی: یافته ها به طور قاطعانه حاکی از آن است که استفاده کنترل نشده از فضای مجازی و شبکه های اجتماعی، تهدیدی جدی برای تمرکز تحصیلی، انگیزه یادگیری و بهزیستی روانی دانش آموزان محسوب می شود. این امر لزوم مداخلات آموزشی و آگاه سازی برای ترویج «سواد دیجیتال» و مدیریت زمان در استفاده از این فناوری ها را بیش از پیش آشکار می سازد.

کلیدواژه ها:

کلید واژه ها: فضای مجازی ، سلامت روان ، مدرسه ، دانش آموزان.