بازخوانی معناشناسانه هویت شهری تبریز در طراحی شهری مبتنی بر ارزش های فرهنگی و اسلامی: راهبردهای بومی سازی و پایداری فضای شهری

هویت شهری در ادبیات طراحی شهری معاصر پدیده ای چندلایه و فراتر از قواعد هنجاری تلقی می شود که در پیوند عناصر کالبدی، تاریخی، آیینی و اجتماعی بازتولید می گردد. در بافت های تاریخی ایران، از جمله تبریز، توسعه شتابان کالبدی موجب گسست معناشناختی و تضعیف پیوستگی لایه های هویتی شده است اگرچه نظریه هایی چون «حس مکانRelphتولید اجتماعی فضاLefebvre ونشانه شناسی محیطیRapoportبراهمیت ابعاد معنایی تاکید دارنداما بسیاری از پژوهش های پیشین به سطح توصیف عناصر محدود مانده و از استخراج شاخص های سیاست پذیر بازمانده انداین پژوهش با هدف پرکردن این خلا و در چارچوب پارادایم ساخت گرایی اجتماعی، با رویکرد کیفی–تفسیری انجام شدداده ها از طریق مصاحبه با ۱۵ متخصص و ۵ شهروند مطلع، مشاهده میدانی ژئورفرنس شده در بازار و محلات تاریخی، و تحلیل اسناد و نقشه های شهری گردآوری شد. تحلیل داده ها براساس الگوی شش مرحله ای Braun & Clarke و با پشتیبانی NVivo ۱۲ صورت گرفت. مضامین استخراج شده با GIS مکان مند شدند و وزن دهی عناصر از طریق پنل دلفی تعیین گردیدبدین ترتیب شاخص ترکیبی Semantic Significance Score (SSS) برای کمی سازی لایه های معنایی طراحی شدیافته ها چهار مضمون کلان هویت شهری تبریز را آشکار ساخت(۱)کالبدی–فضایی الگوهای معماری بازار و تیمچه ها(۲) تاریخی–تمدنی (حافظه جمعی صفوی–قاجاری(۳) فرهنگی–آیینی مناسک مذهبی و آیین های محلی و (۴) اجتماعی–تعاملی (تعلق مکانی و سرمایه اجتماعی تحلیل مکانی نشان داد بازار تبریز بیشترین تراکم معنایی و محلاتی چون شنب غازان و چرنداب بیشترین ریسک فرسایش هویتی را دارندنتایج نشان می دهد هویت شهری تبریز ساختاری شبکه ای و شاخص پذیر است که می تواند مبنای سیاست گذاری و بازآفرینی شهری قرار گیردراهبردهایی چون بازفعال سازی لایه های تاریخی، ادغام نشانه های بومی در پروژه های جدید و مشارکت روایت محور جامعه محلی پیشنهاد می شود.

کلیدواژه ها:

هویت شهری ، طراحی شهری معناگرا ، معناشناسی فضا ، تبریز ، حس مکان ، مشارکت مردمی