از اعتیاد تا توسعه نیافتگی؛ تحلیل کیفی پیامدهای مواد مخدر بر توسعه اجتماعی در ایران

اعتیاد به عنوان یکی از چالش های اجتماعی در ایران، پیامدهای گسترده ای بر شاخص های توسعه اجتماعی بر جای می گذارد. این مقاله که با هدف بررسی ابعاد اجتماعی اعتیاد و ارتباط آن با توسعه اجتماعی انجام شد، از نظر هدف، کاربردی و از نظر ماهیت، کیفی است. روش گردآوری داده ها مبتنی بر تکنیک دلفی و مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۱۵ نفر از خبرگان حوزه های علوم اجتماعی، روان شناسی اجتماعی، سیاست گذاری اجتماعی و پیشگیری از جرم بود. داده های گردآوری شده با روش تحلیل مضمون بررسی شدند. یافته ها نشان داد اعتیاد پیامدهای عمیقی بر سرمایه انسانی، سرمایه اجتماعی، روابط خانوادگی و انسجام اجتماعی دارد و هم زمان با تشدید بیکاری، فقر، جرم و طرد اجتماعی، چرخه ای بازتولیدی از آسیب ها ایجاد می کند که مانعی جدی بر سر راه توسعه اجتماعی به شمار می رود. همچنین، نتایج حاکی از ناکارآمدی نسبی سیاست ها و برنامه های موجود در مدیریت این پدیده بود که بیشتر بر درمان فردی متمرکزند و کمتر به ابعاد ساختاری آن توجه دارند. در مقابل، راهکارهای پیشنهادی خبرگان شامل توانمندسازی اقتصادی، استمرار حمایت های روانی اجتماعی، کاهش انگ اجتماعی، ایجاد حمایت های ساختاری از سوی دولت و استفاده از ظرفیت سازمان های مردم نهاد بود. بر اساس نتایج، اعتیاد باید به عنوان یک مسئله توسعه ای و نه صرفا فردی مورد توجه قرار گیرد. اتخاذ سیاست های جامع، میان بخشی و اجتماع محور می تواند شرایط لازم برای ادغام پایدار افراد بهبود یافته در جامعه و کاهش نرخ بازگشت به اعتیاد را فراهم آورد. این امر علاوه بر کاهش آسیب های اجتماعی، گامی اساسی در جهت تحقق توسعه اجتماعی پایدار نیز محسوب می شود.

کلیدواژه ها:

اعتیاد ، مواد مخدر ، توسعه اجتماعی ، سرمایه اجتماعی ، توسعه نیافتگی