بررسی نقش موسمی هند در بی هنجاری بارش مرداد ماه ۱۴۰۱ در نیمه جنوبی ایران

یکی از اصلی ترین عوامل موثر بر بارش های سنگین تابستانی در آسیا، موسمی هند است که تغییرات شدت و موقعیت آن می تواند سبب دگرگونی الگوهای بارش در مناطق مجاور شود. در تابستان ۱۴۰۱، بخش های گسترده ای از ایران دچار بارش های سنگین و سیلاب های ویرانگر شد. هم زمان با وقوع سیلاب در ایران، کشور هند نیز فصل موسمی کم سابقه ای را تجربه کرد. این پژوهش با رویکردی کلان مقیاس به بررسی سازوکارهای دینامیکی موثر بر این رخداد پرداخته است. برای این منظور، داده های بازتحلیل NCEP/NCAR برای بررسی میدان های گردش جو، داده های ERA۵ برای محاسبه شاخص موسمی هند (IMI) و داده های ماهانه بارش ماهواره ای GPM برای تحلیل بارش ایران به کار رفت. بی هنجاری های ارتفاع ژئوپتانسیلی، باد افقی و انتگرال قائم همگرایی شار رطوبت در جولای ۲۰۲۲ محاسبه شد. برای بررسی پیوند زمانی بین موسمی و بارش، ضریب همبستگی پیرسون بین شاخص IMI و بارش ماهانه در بیست نقطه دارای بیشینه بی هنجاری مثبت بارش در جنوب ایران، در دو فاز هم زمان و با تاخیر محاسبه گردید. نتایج نشان می دهد شاخص IMI در جولای ۲۰۲۲ بیش از دو انحراف معیار بالاتر از میانگین بوده و در عرض های پایین تر از ۳۰ درجه شمالی ضرایب همبستگی بارش و IMI بالاتر از ۰٫۴ و در سطح اطمینان ۹۵ درصد معنی دار است. در مقابل، در عرض های بالاتر این رابطه تضعیف می شود. الگوی بی هنجاری های رطوبتی نیز بیانگر انتقال رطوبت از خلیج بنگال و دریای عرب به سوی جنوب ایران و افزایش همگرایی در این نواحی است. یافته ها تاکید می کند که فاز بسیار قوی موسمی هند در تابستان ۱۴۰۱ عامل اصلی تشدید بارش های فرین ایران بوده است.

کلیدواژه ها:

بارش فرین ایران ، ساختار سه بعدی گردش جو ، موسمی هند ، بی هنجاری کمیت های هواشناختی ، ژوئیه ۲۰۲۲