تحلیل محتوای کیفی تمثیل های عرفانی در مثنوی معنوی برای آموزش اخلاق عملی

در جهان معاصر که با چالش های پیچیده ی اخلاقی مواجه است، فاصله میان نظریه های انتزاعی اخلاق و عمل واقعی، نیازمند روش های تربیتی موثر و کل نگر است. این پژوهش کیفی، با هدف بررسی ظرفیت آموزشی تمثیل های عرفانی مثنوی معنوی مولوی در حیطه ی آموزش اخلاق عملی انجام شد. با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی و انتخاب نمونه ای هدفمند از ۲۰ تمثیل بر اساس معیارهای وضوح، محتوای اخلاقی و قابلیت کاربردی، پنج مضمون اصلی به عنوان سنگ بنیان های نظام تربیت اخلاقی مولوی استخراج شد: ۱) خودشناسی به عنوان پیش شرط تحول اخلاقی، ۲) حکمت عملی و خرد موقعیت مند در مواجهه با تعارضات، ۳) تقدم نیت و باطن بر ظاهر عمل، ۴) شکیبایی فعال به مثابه فضیلتی تحول آفرین و ۵) همدلی و گذشت به عنوان اوج بلوغ اخلاقی. یافته ها نشان می دهد که مولوی با به کارگیری سازوکارهای روان شناختی موثر مانند ایجاد تعارض شناختی، شبیه سازی تجربیات اخلاقی و درگیرکردن همزمان عقل و عاطفه، الگویی روایی ارائه می دهد که با نقاط قوت رویکردهای فضیلت محور و تربیت منش در آموزش اخلاق معاصر هم سو است. این پژوهش نتیجه می گیرد که تمثیل های مثنوی، منبعی غنی و کارآمد برای طراحی برنامه های آموزش اخلاق در سطوح عالی، عمومی و سازمانی است و می تواند پلی میان میراث عرفانی فارسی و نیازهای تربیتی دنیای کنونی ایجاد کند.

کلیدواژه ها:

تمثیل عرفانی ، مثنوی معنوی ، مولوی ، آموزش اخلاق عملی ، تحلیل محتوای کیفی ، تربیت فضیلت محور.