کاربست هوش مصنوعی و علوم شناختی در تحقق اهداف سند تحول بنیادین: بررسی نقش فناوری های نوین در پرورش مهارت های تفکر خلاق و حل مسئله دانش آموزان

در عصر حاضر، پیشرفت های سریع در حوزه هوش مصنوعی و علوم شناختی، فرصت های بی سابقه ای را برای بازاندیشی و تحول در نظام های آموزشی ایجاد کرده است. سند تحول بنیادین آموزش و پرورش جمهوری اسلامی ایران، به عنوان سند راهبردی و بالادستی، بر پرورش ابعاد مختلف تربیتی دانش آموزان با تاکید ویژه بر تقویت مهارت های تفکر خلاق و حل مسئله به عنوان پایه های تفکر سطوح بالاتر تمرکز دارد. با وجود این تاکید راهبردی، بررسی وضعیت موجود نشان دهنده ضعف نسبی دانش آموزان ایرانی در این مهارت های شناختی کلیدی است که این امر، ضرورت بهره گیری از فناوری های نوین را دوچندان می نماید. پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش کاربست هوش مصنوعی و علوم شناختی در تحقق اهداف سند تحول بنیادین، به طور خاص در حوزه پرورش مهارت های تفکر خلاق و حل مسئله دانش آموزان، انجام گرفته است.این مطالعه از نوع ترکیبی (کمی و کیفی) و با رویکرد مداخله ای نیمه تجربی طراحی شده است. جامعه آماری شامل معلمان و دانش آموزان دوره متوسطه دوم شهر تهران بود و نمونه ای به حجم ۲۰۰ نفر (۱۰۰ معلم و ۱۰۰ دانش آموز) به روش تصادفی خوشه ای چندمرحله ای انتخاب گردید. ابزارهای پژوهش شامل آزمون استاندارد تفکر خلاق تورنس (با نسخه بومی سازی شده) و پرسشنامه حل مسئله هپنر (با نسخه فارسی معتبر) و همچنین مصاحبه های نیمه ساختاریافته بود. مداخله پژوهشی طی ۱۰ جلسه آموزشی با بهره گیری از پلتفرم های یادگیری تطبیقی مبتنی بر هوش مصنوعی اجرا شد.یافته های بخش کمی پژوهش حاکی از افزایش معنادار مهارت تفکر خلاق و حل مسئله در گروه آزمایش نسبت به گروه کنترل بود. تحلیل های کیفی نیز تم های اصلی «شخصی سازی مسیر یادگیری»، «تقویت تعامل و بازخورد لحظه ای» و «ایجاد چالش های شناختی هدفمند» را به عنوان مکانیسم های اصلی تاثیرگذاری این فناوری ها شناسایی کرد. نتایج کلی نشان می دهد که ادغام هدفمند هوش مصنوعی و اصول علوم شناختی در فرآیند آموزش می تواند خلا موجود در پرورش مهارت های تفکر سطوح بالاتر را به نحو موثری پر کند و گامی عملی در جهت تحقق اهداف تربیتی مندرج در سند تحول بنیادین بردارد. پیامدهای این پژوهش شامل تدوین سیاست های آموزشی برای یکپارچه سازی فناوری های نوین در برنامه درسی ملی، طراحی برنامه های آموزشی ضمن خدمت معلمان در حوزه هوش مصنوعی و ایجاد زیرساخت های لازم برای دسترسی عادلانه به این ابزارها در سراسر کشور است.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، علوم شناختی ، سند تحول بنیادین آموزش و پرورش ، تفکر خلاق ، حل مسئله ، فناوری های نوین آموزشی ، یادگیری شخصی سازی شده ، مهارت های شناختی سطوح بالاتر