تربیت دانش آموز مسئولیت پذیر؛ از انضباط تحمیلی تا خودنظم دهی

در نظام های آموزشی نوین، گذار از پارادایم «کنترل بیرونی» به «تنظیم درونی» یکی از چالش برانگیزترین و در عین حال ضروری ترین تحولات محسوب می شود. مقاله حاضر با هدف واکاوی فرآیند تربیت دانش آموز مسئولیت پذیر، به بررسی دوگانه انضباط تحمیلی (اطاعت کورکورانه) و خودنظم دهی (مسئولیت پذیری آگاهانه) می پردازد. با تکیه بر نظریه های روانشناسی رشد و یادگیری، از جمله نظریه خودمختاری و رویکردهای سازنده گرایی، این پژوهش استدلال می کند که انضباط مبتنی بر پاداش و تنبیه، اگرچه ممکن است به اطاعت کوتاه مدت منجر شود، اما مانع از رشد اخلاقی و شکل گیری هویت مستقل دانش آموز می گردد. در مقابل، خودنظم دهی به عنوان یک مهارت عالی شناختی و عاطفی، نیازمند بستری است که در آن نیازهای اساسی روانشناختی دانش آموز (خودمختاری، شایستگی و ارتباط) تامین شود. این مقاله در هشت بخش مجزا، مبانی نظری، نقد رویکردهای سنتی، مکانیسم های درونی سازی ارزش ها، نقش معلم تسهیل گر، راهبردهای کلاسی، تاثیر تعامل خانه و مدرسه و چالش های موجود را با تفصیل مورد بحث قرار می دهد و راهکارهایی عملی برای معلمان و مربیان جهت پرورش نسلی مسئولیت پذیر ارائه می کند.

کلیدواژه ها:

کلمات کلیدی: خودنظم دهی ، مسئولیت پذیری ، انضباط تحمیلی ، انگیزش درونی ، مدیریت کلاس ، تربیت اخلاقی ، نظریه انتخاب