کاربرد روش های تصمیم گیری چندمعیاره در مهندسی عمران: مرور نظام مند رویکردها و چالش ها

تصمیم گیری چندمعیاره (MADM/MCDM) به عنوان یکی از رویکردهای کلیدی در مهندسی عمران، طی دو دهه اخیر جایگاه ویژه ای در حل مسائل پیچیده و چندبعدی یافته است. ماهیت پروژه های عمرانی، از طراحی سازه ها تا مدیریت منابع و انتخاب فناوری های پایدار، همواره با معیارهای متضاد و محدودیت های چندگانه همراه است. روش های MCDM با فراهم سازی چارچوبی نظام مند، امکان ارزیابی همزمان معیارهای کمی و کیفی را ایجاد کرده و به تصمیم گیرندگان کمک می کنند تا راهکارهایی علمی، شفاف و قابل دفاع ارائه دهند. این مقاله مروری با رویکردی سطح بالا، به بررسی تحولات نظری و کاربردی MCDM در عمران می پردازد. ابتدا مبانی نظری و دسته بندی روش ها شامل AHP، ANP، TOPSIS، VIKOR و روش های ترکیبی مبتنی بر هوش مصنوعی و داده کاوی مرور می شود. سپس کاربردهای برجسته در حوزه های انتخاب مصالح پایدار، مکان یابی پروژه های زیربنایی، مدیریت ریسک، ارزیابی عملکرد پیمانکاران و اولویت بندی گزینه های طراحی مورد تحلیل قرار می گیرد. در ادامه، چالش های موجود مانند عدم قطعیت داده ها، وابستگی معیارها، و نیاز به تلفیق رویکردهای کلاسیک با الگوریتم های نوین بررسی می شود. نهایتا، چشم انداز آینده بر ضرورت توسعه مدل های هیبریدی، استفاده از کلان داده ها و هوش مصنوعی، و توجه به معیارهای زیست محیطی و اجتماعی در کنار معیارهای اقتصادی تاکید دارد. این مرور نشان می دهد که MCDM نه تنها ابزاری برای انتخاب بهینه است، بلکه بستری برای ارتقای شفافیت، پایداری و نوآوری در تصمیم گیری های عمرانی محسوب می شود.

کلیدواژه ها:

تصمیم گیری چندمعیاره ، تصمیم گیری چندشاخصه ، مهندسی عمران.