بررسی ارتباط سلامت روان معلمان با سلامت روان دانش آموزان

سلامت روان معلمان یکی از ارکان بنیادین کیفیت آموزش و پرورش در هر نظام آموزشی است، زیرا معلمان با برخورداری از وضعیت روانی سالم، نه تنها در ایفای نقش آموزشی و تربیتی خود اثربخش تر عمل می کنند، بلکه تاثیر مستقیم و غیرقابل انکاری بر سلامت روان، انگیزش، رفتار و رشد اجتماعی دانش آموزان دارند. پژوهش های متعدد نشان داده اند که معلمانی که از تعادل عاطفی، خودآگاهی، مهارت های مقابله ای موثر و باورهای مثبت نسبت به توانایی های خود برخوردارند، محیطی امن، حمایتگر و مثبت در کلاس درس ایجاد می کنند؛ محیطی که در آن دانش آموزان احساس ارزشمندی، مقبولیت اجتماعی و امنیت روانی می نمایند. از سوی دیگر، معلمانی که در معرض فشارهای شغلی، اضطراب، فرسودگی شغلی و نارضایتی هیجانی قرار دارند، به طور ناخودآگاه این حالات منفی را به دانش آموزان منتقل کرده و موجب افزایش تنیدگی، کاهش انگیزش و بروز اختلالات رفتاری در آنان می گردند.ارتباط سلامت روان معلم با سلامت روان دانش آموز را می توان از چند منظر بررسی کرد: نخست، بعد هیجانی و عاطفی که شامل همدلی، شادکامی، ثبات هیجانی و توانایی مدیریت احساسات در تعامل با دانش آموزان است. دوم، بعد شناختی و نگرشی که بر نوع باورهای معلم نسبت به یادگیری، توانمندی دانش آموزان و نگرش نسبت به خطا تاکید دارد. سوم، بعد رفتاری و ارتباطی که در سبک ارتباطی، شیوه ی بازخورددهی، نحوه ی تشویق و تنبیه و مدیریت کلاس نمود می یابد. این ابعاد در جمع، چارچوبی برای انتقال آرامش، پذیرش و امنیت روانی به دانش آموزان فراهم می کنند.تحقیقات روان شناسی تربیتی حاکی از آن است که محیط های آموزشی ای که در آن سلامت روان معلمان در اولویت قرار دارد — از طریق حمایت سازمانی، کاهش فرسودگی شغلی، آموزش مهارت های تاب آوری و مراقبت از خود — به طور مستقیم بر بهبود شاخص های سلامت روان دانش آموزان از جمله کاهش اضطراب تحصیلی، افزایش اعتمادبه نفس و ارتقای احساس تعلق به مدرسه اثرگذارند. درواقع، سلامت روان معلم به منزله ی عامل انتقال دهنده ی امنیت روانی و هیجانی به دانش آموز است. در نتیجه، هرگونه برنامه ریزی برای ارتقای سلامت روان دانش آموزان بدون توجه به وضعیت روانی معلمان، ناقص و ناکارآمد خواهد بود.بنابراین، لازم است سیاست گذاران آموزشی، مدیران مدارس و مسئولان تربیتی، برنامه هایی جامع برای مراقبت از سلامت روان معلمان طراحی کنند که شامل حمایت های حمایتی-عاطفی، آموزش مهارت های مقابله با استرس، فراهم سازی فضاهای گفت وگو و بازخورد سازنده باشد. تنها در پرتو سلامت روان پایدار معلمان، می توان انتظار داشت که دانش آموزان در محیطی سالم، انگیزشی و آرام رشد یابند و توانایی های شناختی و اجتماعی خود را شکوفا سازند.

کلیدواژه ها:

سلامت روان معلمان ، سلامت روان دانش آموزان ، امنیت روانی ، محیط یادگیری حمایتگر ، فرسودگی شغلی ، تاب آوری روان شناختی ، روابط عاطفی معلم و دانش آموز ، انگیزش تحصیلی ، رشد روانی-اجتماعی