چگونه فضای کلاس درس بر وضعیت روانی دانش آموزان تاثیر می گذارد

فضای کلاس درس به مثابه محیطی روزمره و پرتردد برای دانش آموزان، فراتر از نقش ساده ی مکانی برای انتقال دانش، به عنوان عاملی چند بعدی شامل ابعاد فیزیکی، روانی، اجتماعی و نمادین بر وضعیت روانی یادگیرندگان تاثیرگذار است؛ طراحی فیزیکی کلاس از جمله نورپردازی طبیعی، رنگ بندی دیوارها، چیدمان میز و نیمکت، تهویه ی مناسب و فضای کافی، مستقیما بر سطح استرس، تمرکز ذهنی و احساس آرامش دانش آموزان تاثیر می گذارد، به گونه ای که محیط های شلوغ، تاریک و بی نظم می توانند اضطراب را تشدید و محیط هایی با طراحی انسان محور و انعطاف پذیر، حس امنیت و تعلق را تقویت کنند. علاوه بر بعد فیزیکی، فضای روانی اجتماعی کلاس که از طریق روابط میان دانش آموزان و معلم، لحن برخورد، ساختار قدرت و فرهنگ کلاسی شکل می گیرد، نقشی تعیین کننده در شکل گیری اعتماد به نفس، عزت نفس و اشتیاق به یادگیری ایفا می کند؛ فضایی که در آن اشتباه کردن به عنوان بخشی از فرآیند یادگیری پذیرفته شود، دانش آموزان را به مشارکت فعال ترغیب می کند، در حالی که فضایی مبتنی بر ترس از سرزنش و قضاوت، سکوت اجباری و کاهش مشارکت را به دنبال دارد. با این وجود، چالش اصلی در نظام های آموزشی امروز، توجه یک سویه به ابعاد ساختاری و کمی فضای کلاس و غفلت از پیامدهای روان شناختی طراحی آن است؛ بسیاری از مدارس با وجود آگاهی اجمالی از اهمیت محیط یادگیری، در عمل به دلیل محدودیت منابع، فقدان دانش تخصصی در طراحی محیط های آموزشی و تمرکز بر معیارهای سنتی موفقیت، از فرصت تاثیرگذاری بر سلامت روان دانش آموزان غافل می مانند. این غفلت در شرایطی اهمیت می یابد که شاخص های اختلالات روانی در میان نوجوانان رو به افزایش است و مدرسه به عنوان دومین محیط تعاملی پس از خانواده، پتانسیل بالقوه ای برای مداخلات پیشگیرانه در خود دارد. علاوه بر این، تنوع فردی دانش آموزان از جمله ویژگی های شخصیتی، نیازهای ویژه و پیشینه ی فرهنگی، مستلزم طراحی فضاهایی انعطاف پذیر و شمول گراست که این تنوع را در نظر گرفته و برای همه دانش آموزان فضایی امن و حمایت گر فراهم آورد. بنابراین، تحلیل جامع تاثیر فضای کلاس درس بر وضعیت روانی دانش آموزان نه تنها به شناسایی مولفه های کلیدی موثر در ایجاد محیط های سالم کمک می کند، بلکه می تواند راهگشای تحولی در نگاه به طراحی فضاهای آموزشی از محیطی صرفا کارکردی به بستری تربیتی و درمان گر باشد.

کلیدواژه ها:

فضای کلاس درس ، وضعیت روانی ، دانش آموزان ، طراحی آموزشی ، سلامت روان