تاثیر فرهنگ مدرسه بر سلامت روان و انطباق اجتماعی دانش آموزان

فرهنگ مدرسه به عنوان مجموعه ای درهم تنیده از باورها، ارزش ها، هنجارها، روابط و شیوه های عمل جاری در یک محیط آموزشی، نقشی بنیادین در شکل دهی به تجربه روزمره دانش آموزان ایفا می کند. این فرهنگ که غالبا به صورت ضمنی و نامرئی جریان دارد، بستری تعیین کننده برای سلامت روان و انطباق اجتماعی دانش آموزان محسوب می شود. اهمیت این موضوع از آنجا نشات می گیرد که مدرسه پس از خانواده، مهم ترین نهاد اجتماعی سازی است و سال های حضور در آن مقارن با حساسترین دوره رشد روانی اجتماعی فرد است. در این بافت، فرهنگ حاکم می تواند همچون یک عامل محافظتی قدرتمند عمل کند یا برعکس، به منبعی برای آسیب و تنش تبدیل گردد. مساله اصلی این است که در بسیاری از موارد، توجه سیاست گذاران و مجریان آموزشی معطوف به ابعاد صوری و آکادمیک فرایند یاددهی یادگیری است و لایه های عمیق تر و کیفی فرهنگ مدرسه که به طور مستقیم بر جهان ذهنی و ارتباطی دانش آموزان اثر می گذارد، مورد غفلت یا کم توجهی واقع می شود. حال آنکه شواهد فراوانی نشان می دهد عواملی مانند کیفیت رابطه معلم و دانش آموز بر پایه احترام و اعتماد، میزان حمایت عاطفی موجود، انصاف در اجرای قوانین، وجود فضای گفت وگوی آزاد و امن، تشویق به مشارکت و تعاون، رویکرد مدرسه نسبت به تنوع و تفاوت های فردی و نیز نحوه برخورد با خطا و شکست، همگی در ساختن فرهنگی تاثیرگذار هستند که می تواند عزت نفس، تاب آوری، احساس تعلق و شایستگی اجتماعی دانش آموزان را تقویت یا تضعیف کند. یک فرهنگ مدرسه سلسله مراتبی، تنبیه محور و رقابتی افراطی ممکن است به اضطراب، انزوا و طرد اجتماعی بینجامد، درحالی که فرهنگی مشارکتی، حمایتی و مبتنی بر مراقبت جمعی می تواند زمینه ساز رشد هیجانی، سازگاری مطلوب و سلامت روان باشد. بنابراین، واکاوی دقیق تاثیرات چندوجهی فرهنگ مدرسه و مکانیسم های اثرگذاری آن نه تنها یک ضرورت پژوهشی برای درک پیچیدگی های محیط های آموزشی است، بلکه مبنایی ضروری برای طراحی مداخلات آگاهانه و برنامه ریزی های کلان است تا مدرسه از یک نهاد صرفا آموزشی صرف، به جامعه ای کوچک تبدیل شود که در آن دانش آموز می آموزد چگونه انسانی سالم و عضوی سازنده در جامعه بزرگ تر باشد.

کلیدواژه ها:

فرهنگ مدرسه ، سلامت روان ، انطباق اجتماعی ، دانش آموزان ، محیط آموزشی