تحلیل اقتصادی-حقوقی ناکارآمدی پارادایم «بازنشستگی پیش از موعد» در مشاغل سخت و زیان آور و اثر آن بر ناترازی منابع و مصارف سازمان تامین اجتماعی: رویکردی مبتنی بر حقوق و اقتصاد

قانون گذار ایران در ماده ۷۶ قانون تامین اجتماعی و آیین نامه های مربوطه، با هدف صیانت از نیروی کار، امتیاز بازنشستگی پیش از موعد را برای شاغلین در مشاغل سخت و زیان آور پیش بینی کرده است. با این حال، شواهد آماری و میدانی حاکی از آن است که این سیاست حمایتی به دلیل عدم انطباق با منطق اقتصادی و اصول بیمه ای، دچار انحراف از هدف شده است. پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و بهره گیری از چارچوب نظری «تحلیل اقتصادی حقوق» (Economic Analysis of Law)، به بررسی کارایی این رژیم حقوقی می پردازد. یافته ها نشان می دهد که پایین بودن «هزینه مبادله» (Transaction Cost) برای کارفرمایان در عدم ایمن سازی محیط کار و جایگزینی آن با پرداخت جریمه ناچیز ۴ درصد حق بیمه، موجب بروز پدیده «کژمنشی» (Moral Hazard) شده است. این امر نه تنها سلامت نیروی کار را تضمین نمی کند، بلکه با تحمیل بار مالی خارج از محاسبات اکچوئرال، تعادل منابع و مصارف سازمان تامین اجتماعی را برهم زده است. مقاله نتیجه می گیرد که گذار از رویکرد «تلافی جویانه» به رویکرد «پیشگیرانه» از طریق اصلاح مکانیسم تعیین حق بیمه (سیاست Bonus-Malus) و منوط کردن تایید مشاغل به اصلاح محیط کار، ضروری است.

کلیدواژه ها:

مشاغل سخت و زیان آور ، تحلیل اقتصادی حقوق ، ناترازی صندوق های بازنشستگی ، کژمنشی ، بازرسی کار ، محاسبات اکچوئرال