کیمیای تربیت نامرئی؛ واکاوی مکانیسم های تربیت اخلاقی در بستر آموزش غیرمستقیم و برنامه درسی پنهان

در عصر حاضر، پارادایم های سنتی تربیت اخلاقی که عمدتا بر پند و اندرز مستقیم، سخنرانی های یک سویه و کتب درسی مجزا استوار بودند، کارایی خود را در برابر پیچیدگی های شناختی و اجتماعی دانش آموزان از دست داده اند. پژوهش های نوین در حوزه فلسفه تعلیم و تربیت و روان شناسی رشد نشان می دهد که عمیق ترین لایه های شخصیت اخلاقی نه از طریق «گفتار معلم»، بلکه از طریق «زیستن در اتمسفر مدرسه» شکل می گیرد. این مقاله با رویکردی تحلیلی-توصیفی، به بررسی ابعاد تربیت اخلاقی در کلاس های درس غیرمستقیم می پردازد. تمرکز اصلی بر گذار از آموزش صریح گزاره های اخلاقی به سوی نهادینه سازی فضیلت ها از طریق برنامه درسی پنهان، الگوبرداری اجتماعی، تعاملات دموکراتیک و طراحی محیطی است. استدلال محوری این پژوهش آن است که اخلاق، بیش از آنکه آموختنی باشد، «گرفتنی» است و دانش آموزان ارزش ها را از لابه لای تعاملات روزمره، نحوه قضاوت معلم، ساختار قوانین کلاس و حتی زیبایی شناسی محیط آموزشی جذب می کنند. در این راستا، ۸ مولفه بنیادین شامل مبانی نظری تربیت غیرمستقیم، نقش الگویی معلم، جو عاطفی کلاس، کارکردهای اخلاقی ادبیات، یادگیری مشارکتی، تفکر انتقادی، تربیت زیبایی شناختی و فرهنگ سازمانی مدرسه مورد واکاوی قرار می گیرد. نتایج نشان می دهد که پایدارترین تربیت اخلاقی، تربیتی است که نامرئی، مداوم و تنیده شده در تار و پود تجربه زیسته دانش آموز باشد.

کلیدواژه ها:

واژگان کلیدی: تربیت اخلاقی ، آموزش غیرمستقیم ، برنامه درسی پنهان ، جامعه شناسی مدرسه ، الگوبرداری ، منش پروری ، جو کلاسی.