تجزیه و تحلیل شاخصهای تجاری محصول خرما به منظور بهره گیری از فرصت های صادراتی در بازار هدف

خرما یکی از محصولات استراتژیک صادراتی در کشور می باشد. زیر بخش باغبانی یکی از مهمترین زیربخش های بخش کشاورزی است که از نظر مقدار و تنوع تولید و همچنین ارزش غذایی محصولات تولیدی و جایگاه صادراتی از اهمیت ویژه ای برخوردار است. بررسی وضعیت موجود صادرات خرما حاکی از نوسان در صادرات این محصول با اهمیت است. لذا شناخت و تحلیل شاخص های تجاری مرتبط با این محصول با شناسایی بازار هدف مربوطه می تواند در سیاست گذاری توسعه صادرات از اهمیت بسزایی برخوردار باشد. در این پژوهش به منظور تحلیل وضعیت صادرات خرما با استفاده از برخی شاخص های تجاری شامل شاخص تمرکز، اندازه بازار، پتانسیل صادراتی و با بهره گیری از اطلاعات دوره زمانی ۲۰۰۳-۲۰۲۲ به تحلیل بازارهای هدف و وضعیت رقابتی یا متمرکز بودن این بازار و تعیین میزان پتانسیل صادراتی پرداخته شده است. نتایج محاسبات شاخص های مذکور حاکی از این است شاخص تمرکز ایران با جهان در واردات خرما طی این دوره زمانی متغیر و دارای روند افزایشی بوده است به طوری که از ۰.۰۹ در سال ۲۰۰۳ به ۰.۱۲ در سال ۲۰۲۲ رسیده است بدین مفهوم که بازار متمرکزتر شده است. همچنین بررسی شاخص اندازه بازار نشانگر این است که پنج کشور عمده واردکننده خرما از ایران در سال ۲۰۲۲ میلادی هند، پاکستان، افغانستان، ترکیه و قزاقستان بوده اند که هند با سهم ۲۴.۵ درصدی از واردات ایران اولین کشور متقاضی خرمای ایران است. نتایج شاخص پتانسیل صادراتی نیز نشان می دهد ایران در سال ۲۰۲۲ دارای پتانسیل صادراتی به ارزش ۴۵۳ میلیون دلار است که ۴۴ درصد از آن محقق شده است. بر این اساس پیشنهاد می شود سیاست گذاری بخش صادرات خرما به گونه ای صورت پذیرد که با بهره گیری از ساز و کار تشویقی از جمله حذف پیمان سپاری ارزی حداکثر استفاده از ظرفیت بالقوه باقیمانده ایران در بازارهای هدف عملیاتی شود.

کلیدواژه ها:

خرما ، شاخص تمرکز ، شاخص اندازه بازار ، پتانسیل صادراتی