تغییرات خط ساحلی در بنادر جنوبی دریای خزر در واکنش به نوسانات تراز آب تحلیل گذشته و پیش بینی آینده

دریای خزر به عنوان بزرگترین پهنه آبی محصور در خشکی در جهان در طول قرن بیستم نوساناتی در حدود ۳/۵ متر را در تراز آب خود تجربه کرده است. این نوسانات شدید تاثیرات قابل توجهی بر موقعیت و مورفولوژی خط ساحلی در سواحل جنوبی این دریا گذاشته اند. با توجه به روند کاهش تراز آب دریای خزر و همچنین احتمال کاهشی بودن آن در سالیان آینده بررسی رفتار آتی سواحل آن ضروری به نظر می رسد. بر این اساس هدف این پژوهش بررسی تغییرات بلندمدت خط ساحلی در بنادر جنوبی دریای خزر در واکنش به نوسانات تراز آب، با استفاده از تحلیل داده های ماهواره ای و هیدروگرافی های موجود است. در این مطالعه ابتدا با بهره گیری از تصاویر ماهواره ای رفتار گذشته نوار ساحلی مورد بررسی قرار گرفت. سپس با استفاده از تراز آب پیش بینی شده و هیدروگرافی های به روز هر بندر که مبنای عمق سنجی آنها صفر شهید رجایی است، تغییرات آتی خط ساحلی در محدوده نوار جنوبی دریای خزر تحلیل شده است. پیش بینی تغییرات آتی خط ساحلی برای ترازهای محتمل در افق های زمانی ۲، ۵، ۱۰، ۲۰، ۳۰ و ۵۰ ساله در دو سناریوی واقع بینانه و بدبینانه انجام گرفته است. در نهایت رابطه بین تغییرات خط ساحلی و نوسانات نسبی سطح دریا در هر بندر بررسی شد. مطالعه حاضر بر بنادر آستارا، انزلی، نوشهر، فریدون کنار، بندر امیرآباد و خلیج گرگان متمرکز شده است. نتایج تغییر موقعیت خط ساحلی در بازه زمانی ۱۹۹۶ تا ۲۰۲۴ نشان می دهد که بیشترین میزان پیشروی، ساحل تقریبا به طول ۳۰۰ متر در بندر آستارا رخ داده است. در محدوده اطراف بندر نوشهر با حدود ۲۰۰ متر، پیشروی کمترین تغییرات خط ساحل مشاهده شده است. نتایج پیش بینی های انجام شده در این پژوهش نشان می دهد تا ۵۰ سال آینده بیشترین نرخ سالانه پیشروی خط ساحلی در بندر آستارا اتفاق می افتد که در بازه ۵۶ تا ۱۲۷ متر است. این در حالی است که بندر انزلی با نرخ پیشروی حدود ۱۴ تا ۲۳ متر در سال کمترین تاثیر را از کاهش تراز متحمل می شود. بنادر امیرآباد، نوشهر و فریدون کنار نیز به ترتیب نرخ سالانه ۴۰ تا ۹۶، ۲۶ تا ۴۴ و ۲۱ تا ۴۱ متر را خواهند داشت. همچنین نتایج این تحقیق نشان می دهد که جابجایی خط ساحلی واکنشی شدید و غیرخطی به نوسانات سطح آب دارد.

کلیدواژه ها:

تراز آب دریای خزر ، مدل اقلیمی ، تغییرات خط ساحلی ، تصاویر ماهواره ای ، بنادر جنوبی دریای خزر ، خلیج گرگان