ارزیابی پیامدهای اقتصادی و اجتماعی طرحهای آبخیزداری در مناطق مختلف کشور

منابع آب و خاک از ارکان اساسی توسعه پایدار به شمار می روند اما در کشورهایی مانند ایران با اقلیم خشک و نیمه خشک، این منابع به واسطه عوامل انسانی همچون بهره برداری بی رویه و چرای مفرط، و پدیده هایی نظیر تغییر اقلیم با تهدیدات جدی مواجه اند. در این میان طرح های آبخیزداری به عنوان یکی از مهم ترین ابزارهای مدیریت منابع طبیعی، نقشی موثر در حفظ و بهره برداری پایدار از منابع آب و خاک ایفا می کنند. پژوهش حاضر از نوع مطالعات مروری است که با هدف تحلیل و جمع بندی یافته های مطالعات پیشین در حوزه ارزیابی اثرات اقتصادی و اجتماعی طرح های آبخیزداری انجام شده است. در این راستا، بیش از بیست مطالعه موردی و علمی از استان هایی با شرایط اقلیمی متنوع از جمله آذربایجان غربی، خراسان رضوی، خراسان شمالی، ایلام، بوشهر، یزد، زنجان، کرمان، تهران، فارس، سمنان، قزوین، لرستان و اردبیل بررسی شده اند. نتایج حاکی از آن است که این طرح ها به طور کلی آثار مثبتی در کاهش خسارات سیلاب، کنترل فرسایش، افزایش مشارکت مردمی، بهبود معیشت و کاهش مهاجرت داشته اند. با این حال برخی اهداف مانند اشتغال زایی یا افزایش سطح اراضی کشاورزی در کوتاه مدت کمتر تحقق یافته اند. از سوی دیگر، تفاوت های منطقه ای، مدیریت اجرایی و سیاست های حمایتی از عوامل کلیدی در موفقیت یا ناکامی این طرح ها به شمار می روند. این مطالعه با برجسته سازی الگوهای موفق و چالش های موجود زمینه ساز برنامه ریزی موثرتر و بهبود عملکرد طرح های آبخیزداری در آینده خواهد بود.

کلیدواژه ها:

توسعه پایدار ، منابع طبیعی ، بهره وری منابع آب و خاک ، کاهش مهاجرت