نظریه جهانی تاب آوری حوزه آبخیز از طریق شاخصهای یکپارچه هیدرولوژیکی، اکولوژیکی و اجتماعی در مناطق خشک و نیمه خشک

تاب آوری حوزه های آبخیز به عنوان یکی از مفاهیم کلیدی در مطالعات محیط زیستی به ویژه در مناطق خشک و نیمه خشک، برای مدیریت پایدار منابع طبیعی اهمیت ویژه ای دارد. این مقاله با هدف ارائه یک نظریه جامع تاب آوری حوزه های آبخیز از طریق ادغام شاخصهای هیدرولوژیکی، اکولوژیکی و اجتماعی در مناطق خشک و نیمه خشک به توسعه رویکردی نوین پرداخته است. در این تحقیق، برای نخستین بار تلاش شده است که تاب آوری به عنوان یک مفهوم سه بعدی با استفاده از شاخصهای چندگانه هیدرولوژیکی (مدیریت منابع آب)، اکولوژیکی (پایداری پوشش گیاهی و تنوع زیستی) و اجتماعی (توانمندیهای جامعه محلی و سیاست گذاریهای دولتی) تعریف شود. روش تحقیق به صورت تحلیلی و تلفیقی است و از تحلیلهای چند معیاره (AHP) و (Fuzzy Delphi) و تحلیل سیستمها برای تدوین نظریه استفاده شده است. داده های مورد استفاده در این تحقیق از پایگاه های جهانی مانند UNEP، FAO، بانک جهانی و ناسا جمع آوری شده است. این مقاله پس از معرفی مدل مفهومی "نظریه تاب آوری ترکیبی سه بعدی"، به بررسی ۳ مطالعات موردی در مناطق خشک و نیمه خشک، ایران، استرالیا و کنیا پرداخته و به مقایسه تاب آوری این مناطق با استفاده از مدل پیشنهادی پرداخته است. نتایج تحقیق نشان می دهند که مدل ارائه شده نسبت به مدل های پیشین قابلیت تطابق بالاتری با شرایط واقعی میدانی دارد و می تواند به عنوان یک ابزار موثر در سیاست گذاری و مدیریت منابع آبی و اکولوژیکی در این مناطق مورد استفاده قرار گیرد. این مقاله همچنین به تحلیل چالش ها و نقاط ضعف مدل پیشنهادی پرداخته و پیشنهاداتی برای پژوهش های آینده و بهبود آن ارائه داده است.

کلیدواژه ها:

تاب آوری حوزه آبخیز ، شاخصهای یکپارچه ، مناطق خشک ، ظرفیت تطبیقی سیستمهای اجتماعی-اکولوژیکی ، ریسک اقلیمی