تحلیل اثر بهره گیری بهینه از فناوری اطلاعات بر بهبود کارایی عملیات پایانه های کانتینری

هدف این پژوهش، ارزیابی اثر بهره گیری بهینه از فناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT) بر بهبود کارایی عملیاتی پایانه های کانتینری، در بندر شهید رجایی است. بندر شهید رجایی به عنوان گره راهبردی شبکه حمل ونقل دریایی ایران، باوجود موقعیت ژئوپلیتیکی ممتاز و ظرفیت جابه جایی سالانه بیش از شش میلیون TEU، در برخی شاخص های کلیدی عملکردی فاصله معناداری با استانداردهای بنادر هوشمند دارد. این فاصله به ویژه در شاخص هایی چون یکپارچگی سامانه های بندری (TOS، ICT)، میانگین زمان پردازش اسناد، و سهم فرآیندهای بدون کاغذ نمایان است. روش تحقیق ترکیبی (کمی–کیفی) بوده و بر تحلیل داده های عملکردی پنج ساله (۱۳۹۸–۱۴۰۲)، مقایسه تطبیقی با بنادر پیشرو، و بررسی میدانی فرآیندهای عملیاتی پایانه استوار است. ابتدا، روندهای جهانی هوشمندسازی بنادر تحلیل و مولفه های الهام بخش قابل انطباق با شرایط ایران شناسایی شد. سپس، تحلیل SWOT چالش ها و فرصت های موجود را روشن ساخت: ضعف هایی چون زیرساخت های قدیمی، مقاومت سازمانی و ریسک های سایبری، و فرصت هایی نظیر بهبود بهره وری، شفافیت زنجیره تامین و کاهش اثرات زیست محیطی. مدل پیشنهادی بومی سازی شده، چهار زیرحوزه کلیدی را شامل می شود: مدیریت و بهینه سازی عملیات ترمینال، یکپارچه سازی داده و زیرساخت دیجیتال، پایش و نگهداری هوشمند تجهیزات، و امنیت سایبری و تاب آوری عملیاتی. هر زیرحوزه بر راهکارهای تدریجی و سازگار با محدودیت های سرمایه گذاری و ساختاری کشور متمرکز است. پیاده سازی این مدل، با کاهش زمان متوسط عملیات جرثقیل، کاستن از مصرف سوخت و تعمیرات، تسریع فرآیندهای اسنادی، و ارتقای ایمنی، منجر به صرفه جویی قابل توجه هزینه ها و بازگشت سرمایه در بازه ۲ تا ۲٫۵ سال برآورد می شود. نتایج نشان می دهد که ترکیب سرمایه گذاری هدفمند در ICT، توسعه مهارت نیروی انسانی، و به کارگیری گام به گام فناوری های قابل دسترس، می تواند شکاف عملکردی بندر شهید رجایی با بنادر پیشرو را به طور معناداری کاهش دهد و جایگاه آن را در رقابت منطقه ای تقویت نماید.

کلیدواژه ها:

فناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT) ، پایانه کانتینری ، شاخص های بهره وری عملیاتی ، سامانه های بندری (TOS و PCS) ، بهینه سازی عملیات بندری