تبیین منابع آلاینده ی هوای شهری و راهکارهای کاهش آن: از منشا تا مداخله

این مقاله با هدف تبیین منابع آلودگی هوای شهری با اتکا به مرور نظام مند منابع کتابخانه ای و اسنادی و با رویکرد «تحلیل محتوای ادبیات پژوهشی»، به شناسایی و طبقه بندی منشاهای اصلی آلودگی هوا در شهرها و استخراج سبد راهکارهای کاهش آن می پردازد. با جست وجوی هدفمند در پایگاه های بین المللی و ملی و غربالگری بر اساس معیارهای ورود از پیش تعریف شده، اسناد داوری شده، گزارش های فنی و اسناد سیاستی استخراج و کدگذاری شدند. در فاز تحلیل، پیوند «منبع→آلاینده» (برای PM₂.₅/PM₁₀، NOₓ، SO₂، O₃، CO، VOCs، NH₃ و کربن سیاه) و «ابزار مداخله→سازوکار اثر» ترسیم و در قالب ماتریس «منبع × آلاینده × ابزار» ارائه شد. یافته ها نشان می دهد که منابع متحرک (حمل ونقل جاده ای)، منابع ثابت نقطه ای (نیروگاه ها و صنایع)، منابع ثابت پراکنده (گردوغبار ساخت وساز و بازپخش رسوبات)، بخش خانگی–تجاری (گرمایش/پخت وپز احتراقی و مولدهای دیزلی) و عوامل طبیعی تشدیدکننده (گردوغبار منطقه ای و وارونگی) ستون های اصلی الگوی آلودگی شهری اند. در سوی راهکار، خوشه های «کاهش در مبدا و گذار انرژی (افزایش سهم تجدیدپذیرها و برقی سازی پاک)»، «کنترل انتشاری و استانداردها (DPF، اسکرابر، سوخت کم گوگرد)»، «مدیریت تقاضا و کارایی»، «برنامه ریزی و طراحی شهری (پیاده مداری/دوچرخه مداری، زیرساخت سبز/آبی)» و «حکمرانی داده محور و نسبت دهی به منابع» به عنوان مداخلات کلیدی شناخته شدند. این ترکیب چندسطحی می تواند هم زمان غلظت آلاینده های معیار را در درون شهر کاهش دهد و از رهگذر کاهش احتراق، به هم افزایی سلامت–اقلیم دست یابد. مقاله با ارائه نقشه راه مرحله ای قابل بومی سازی و شاخص های ارزیابی، چارچوبی عملی برای سیاست گذاری مبتنی بر شواهد فراهم می کند. محدودیت های ناهمگنی روش ها و زمینه ها در ادبیات، ضرورت بومی سازی نتایج در مقیاس هر شهر را برجسته می سازد.

کلیدواژه ها:

آلودگی هوای شهری ، منابع انتشار ، تحلیل محتوای ادبیات پژوهشی ، مدیریت کیفیت هوا ، شهر