خشک شدن رود هیرمند و تاثیر آن بر مرز دو کشور ایران و افغانستان

رود هیرمند یکی از منابع حیاتی آب در شرق ایران و جنوب غرب افغانستان محسوب می شود که نقش مهمی در تامین آب شرب، کشاورزی، توسعه اقتصادی و پایداری محیط زیستی مناطق مرزی دارد. در سال های اخیر کاهش جریان آب این رودخانه به دلیل تغییرات اقلیمی، کاهش بارش ها، بهره برداری بیش از حد آب در بخش افغانستان و احداث سدها و پروژه های آبی، منجر به خشک شدن تالاب های هامون و ایجاد فشارهای اجتماعی، اقتصادی و ژئوپلیتیکی بر سکونتگاه های مرزی ایران شده است. هدف این پژوهش، تحلیل عوامل خشکی رود هیرمند و بررسی پیامدهای محیط زیستی، اقتصادی، اجتماعی و مرزی آن برای ایران و ارائه راهکارهای مدیریت پایدار منابع آب است. روش تحقیق حاضر کیفی، توصیفی و کتابخانه ای بوده و داده ها از طریق بررسی مقالات علمی، کتب، کنفرانس ها و پژوهش های منتشر شده در پایگاه های معتبر علمی مانند سیویلیکا، SID، نورمگز، مگ ایران و گوگل اسکولار گردآوری و تحلیل شده است. نتایج تحقیق نشان می دهد که کاهش جریان آب نه تنها باعث تخریب اکوسیستم ها و کاهش پوشش گیاهی حاشیه رودخانه شده، بلکه معیشت سکونتگاه های مرزی را تحت تاثیر قرار داده و به کاهش کشاورزی، مهاجرت جمعیت و تهدید امنیت غذایی منجر شده است. همچنین، این پدیده تنش های مرزی و اختلافات حقوقی میان ایران و افغانستان را تشدید کرده و ضرورت تقویت دیپلماسی آب، همکاری های دوجانبه و سیاست گذاری علمی برای مدیریت منابع آب و کاهش مناقشات مرزی را برجسته می سازد.

کلیدواژه ها:

هیرمند ، خشک سالی ، مرز ایران-افغانستان ، مدیریت منابع آب