مالیات بر ارزش افزوده (VAT) و کسب و کارهای بزرگ

مالیات بر ارزش افزوده (VAT) یکی از ابزارهای اصلی مالیاتی در اقتصادهای مدرن است که با هدف افزایش شفافیت مالی، کاهش فرار مالیاتی و تامین منابع پایدار درآمدی برای دولتها طراحی شده است. این نظام مالیاتی بر ارزش افزوده در هر مرحله تولید و توزیع اعمال می شود و بار نهایی آن بر مصرف کننده نهایی است. اجرای VAT در ایران از سال ۱۳۸۷ آغاز شده و نرخ عمومی آن هم اکنون ۱۰٪ است. کسب و کارهای بزرگ به دلیل حجم بالای تراکنش ها، ساختار پیچیده زنجیره تامین و فعالیت های بین المللی نقش کلیدی در تحقق درآمدهای مالیاتی دارند. مالیات بر ارزش افزوده به عنوان یکی از کارآمدترین ابزارهای مالیاتی در جهان طی دهه های گذشته به نظامی فراگیر برای تامین منابع مالی دولتها تبدیل شده است. این مالیات با ساختار مرحله ای و مبتنی بر اعتبار خرید، توانسته شفافیت اقتصادی را افزایش داده و زمینه کاهش فرار و تقلب مالیاتی را فراهم کند. در ایران نیز این نظام از دهه هشتاد به صورت رسمی پیاده سازی شده و به مرور توسعه یافته است. با وجود مزایای متعدد، اجرای آن با چالش هایی همچون معافیت های گسترده، پیچیدگی زنجیره تامین، نارسایی های سامانه ای و تاخیر در استرداد مالیات مواجه است. علاوه بر این، شکاف مالیاتی که بیانگر فاصله میان مالیات بالقوه و مالیات وصول شده است، یکی از مهم ترین شاخص های سنجش کارایی نظام مالیاتی به شمار می رود و در ارزیابی عملکرد دستگاه مالیاتی و تدوین سیاست های اصلاحی نقش اساسی دارد. این نوشتار با مرور تاریخچه، ساختار، اجرایی، الزامات قانونی و عوامل ایجاد شکاف، VAT تصویری جامع از وضعیت نظام مالیات ارزش افزوده و ضرورت های اصلاح آن ارائه می کند. این مقاله شامل هفت بخش اصلی است که در آن پیشینه مالیات بر ارزش افزوده، مشمولان و معافیت ها، روش محاسبه، الزامات گزارش دهی، چالش ها و جرایم مالیاتی، تحلیل های شرکت های بزرگ و چندملیتی و بررسی شکاف مالیاتی بررسی شده است.

کلیدواژه ها:

مالیات بر ارزش افزوده ، سامانه مودیان ، کسب و کارهای بزرگ ، VAT ، قیمت گذاری انتقالی ، جرایم مالیاتی ، زنجیره تامین ، شکاف مالیاتی