بازخوانی آموزه های اخلاقی شاهنامه به مثابه الگوی رفتار انسانی در جامعه معاصر

فردوسی، بزرگ ترین حماسه سرای ایران در شاهنامه نه تنها به بازآفرینی تاریخ و فرهنگ ایرانی پرداخته، بلکه انگاره ای از اخلاق و دیانت انسانی را نیز بنیان نهاده است. بیت بی آزاری و سودمندی گزین، که این است آیین و فرجام «دین» خلاصه ای از اندیشه اخلاقی اوست که ماهیتی جهان شمول دارد. این پژوهش با رویکرد کیفی و تحلیل محتوایی به بررسی ابعاد اخلاقی فلسفی و دینی این بیت پرداخته و جایگاه آن را در نظام فکری فردوسی تبیین می کند. بر پایه یافته ها اخلاق فردوسی بر سه محور خردورزی، بی آزاری و سودمندی استوار است و این اصول دین را نه در شکل مناسکی بلکه در کنش انسانی معنا می کنند. تحلیل شواهد گوناگون از شاهنامه نشان می دهد فردوسی دین را نتیجه نهایی کردار نیک و خدمت به جامعه می داند و این نگرش با فلسفه اخلاق جهانی نیز همسویی دارد. نتیجه پژوهش نشانگر پیوند عمیق میان دین، اخلاق و انسان مداری در اندیشه فردوسی است که می تواند به عنوان الگویی برای نوسازی اخلاق اجتماعی معاصر به کار رود. یافته ها نشان می دهد که فردوسی با بیان این آموزه نوعی اخلاق همزیستی مبتنی بر احترام به حیات و پرهیز از آسیب رسانی را مطرح کرده که امروزه نیز کارایی دارد. این اصل در پیوند با خرد، مهربانی و مسئولیت اجتماعی معنا می یابد و می تواند بنیانی برای بازسازی اخلاق مدنی و زیست پایدار در دوران معاصر باشد. نتیجه پژوهش حاکی از آن است که ارزش های اخلاقی فردوسی نه تنها در سنت ایرانی بلکه در چارچوب مفاهیم جهانی صلح، عدالت و کرامت انسان قابل تفسیرند.

کلیدواژه ها:

فردوسی ، شاهنامه ، اخلاق ، دین ، بی آزاری ، سودمندی ، اندیشه ایرانی