بازتاب خداشناسی و معنویت عقلانی در اندیشه فردوسی و کارکرد آن برای بازآفرینی ایمان در روزگار معاصر

شاهنامه فردوسی اگرچه بنمایهای تاریخی و حماسی دارد بستر اندیشهای عمیق درباره نسبت خدا و انسان و معنای معنویت در زندگی انسانی است. فردوسی در زمانهایی که ستیز میان عقل و ایمان، خرد و شریعت، و سنت و تجدد در بطن فرهنگ ایرانی جریان داشت تصویری از خدا ارائه می دهد که نه مافوق و بیرون از جهان بلکه، نزدیک خردآفرین و دادگر است. این پژوهش به بررسی مفهوم خداشناسی و معنویت عقلانی در اندیشه فردوسی و بازتاب آن در شاهنامه می پردازد. فردوسی در این اثر عظیم تصویری از خدا ارائه می دهد که بر پایه خرد عدالت و مسئولیت انسانی استوار است. در جهان بینی او خرد نه تنها ابزار شناخت دنیا بلکه راهی برای درک حقیقت الهی و نیل به سعادت انسانی است. معنویت در شاهنامه از مسیر عقل، اخلاق و عمل اجتماعی می گذرد؛ نه از طریق انزوا یا زهد افراطی. چنین نگرشی شکل خاصی از معنویت عقلانی را پدید می آورد که در آن ایمان، اخلاق و خرد به صورت همزمان و در تعامل با یکدیگر عمل می کنند. در عصر حاضر که با بحران معنا و از خودبیگانگی مواجه هستیم بازخوانی تعالیم فردوسی راهی برای آشتی میان باور دینی و اندیشه فلسفی به شمار می آید. او با تاکید بر خرد و عدالت انسان را به خودآگاهی و فضیلت گرایی دعوت می کند و تصویری از خدا ارائه می دهد که هم نزدیک به انسان است و هم او را به تعالی اخلاقی فرا می خواند. بدین ترتیب شاهنامه نه فقط متنی حماسی بلکه اثری فلسفی و معنوی است که پیام آن در هر زمان می تواند راهنمای سلوک اخلاقی و عقلانی انسان باشد.

کلیدواژه ها:

فردوسی ، شاهنامه ، خداشناسی ، معنویت ، عقلانی ، عدالت ، خردگرایی ، اخلاق ، ایمان ، معاصر