لعبت جنگاور، معشوقه نظامی (نگاهی به حضور معشوق مونث جنگاور در شعر فارسی)

زنان به عنوان عضوی از جامعه دارای ویژگی های آفرینش منحصر به فرد و متفاوتی از مردان هستند. زنان در هر دوره و جامعه ای گاه به عنوان قشر ستوده و گاه به عنوان قشر تحت ستم جایگاه خود را داشته اند. در این پژوهش با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی به بررسی جایگاه معشوق مونث جنگاور در شعر فارسی پرداختیم. نتایج به دست آمده نشان داد، وقتی از سخن درباره معشوق شعر فارسی کهن باشد کمتر شاعری را می یابیم که شعری غزلی عاشقانه گفته باشد و از واژه ترک و ترکیبات مربوط به آن استفاده نکرده باشد. برخی از محققان بر این باورند که منظور شاعران از معشوق ترک همان غلام بچگان و پسرکان زن نماست اما یافته های این پژوهش نشان داد معشوق ترک به خصوص معشوق ترک جنگاور در شعر عاشقانه فارسی نمی تواند مطلقا مذکر باشد زیرا با توجه به پیشینه فرهنگی، اجتماعی و تاریخی در بین ترکان عنصر زن همواره در جنگاوری و حکمرانی با عنصر مرد تفاوت آن چنانی نداشته است. از طرف دیگر زنان نظامی سیاستمدار در ارتش و ساختار حکومت های ترک تبار نقش غیر قابل انکاری داشتند. ترک ها در تاریخ ایران و جهان اسلام به عنوان قومی جنگجو و دلیر شناخته می شدند که هم مردان ترک و زنان ترک در جنگاوری و دلاوری زبانزد بودند. برخلاف بسیاری از جوامع همعصر زنان در فرهنگ ترکی می توانستند در فعالیت های نظامی مشارکت داشته باشند، آنها در سوارکاری و تیراندازی مهارت داشتند و گاه در نبردها شرکت می کردند. معشوقی که فرمانده سپاهی فاتح، دل عاشق را غارت می کند معشوقان ترکان لشکری هستند از صفات ایشان چون عربده جویی، بی وفایی، جفاکاری، سستی، پیمانی خونریزی و ظلم جزو مختصات معشوق شعر فارسی می شود. حتی مشخصات جسمی ایشان چون چشم تنگ، کمر باریک، قد بلند، زلف برتافته نیز بعدها از مختصات معشوق شعر فارسی می شود. گرچه گرایش به همجنس نیز در ادب پارسی بیان شده است ولی غالبا مخاطب عشق زن است به خصوص زنان ترک هم زیبا بودند و هم جنگاور که برای ادیبان فارسی زبان جنبه خاص و تازه ای داشتند.

کلیدواژه ها:

معشوق ، معشوق مونث ، زنان ، جنگاور ، ترک ، شعر فارسی