توصیف آتش در شاهنامه به عنوان نماد داوری الهی و عدالت کیهانی در داستان سیاوش

آتش در شاهنامه یکی از کهن ترین و ژرف ترین نمادهایی است که کارکردی چندلایه و پیچیده دارد؛ به ویژه در داستان سیاوش این عنصر طبیعی از سطح یک نیروی مادی فراتر رفته و به نمادی کیهانی برای داوری پاکی، حقیقت جویی و عدالت بدل می شود. در روایت سیاوش گذر از آتش نه تنها آزمونی برای اثبات بی گناهی قهرمان است، بلکه جلوه ای سنجش از نظم بنیادین جهان محسوب می شود؛ نظمی که در جهان بینی اسطوره ای ایرانیان بر اساس هماهنگی میان راستی و کیفر الهی شکل گرفته است. آتش در این میان همچون داوری بی طرف عمل می کند؛ عنصری که به هیچ وجه نمی تواند با ناحق سازگار شود و تنها حقیقت را آشکار می سازد. پژوهش حاضر با روش مروری کتابخانه ای با بررسی توصیف آتش در شاهنامه و تحلیل جایگاه آن در سفر کیهانی سیاوش می کوشد کارکردهای نمادین و معرفتی این عنصر را آشکار کند و نشان دهد که چگونه آتش از یک آزمون فردی به نظامی برای سنجش عدالت کیهانی ارتقا می یابد. در این چارچوب، آتش نه فقط ابزار آزمون پهلوان، بلکه نماینده نظمی فراانسانی است که میان انسان، جهان و نیروهای اخلاقی حاکم بر هستی پیوند برقرار می کند. بررسی این مفهوم نشان می دهد که شاهنامه با بهره گیری از نماد آتش به عنوان داوری مطلق، یکی از برجسته ترین منظومه های فکری در ادبیات حماسی ایران را بنیان می نهد؛ منظومه ای که در آن حق، راستی و عدالت نه مفاهیمی انتزاعی، بلکه نیروهایی پویا و جهان ساز هستند.

کلیدواژه ها:

سیاوش ، شاهنامه ، آتش ، عدالت کیهانی ، داوری اسطوره ای