تحلیل تجربی جهت گیری سیاست مالی ایران در برابر شوکهای نفتی

اقتصاد ایران به دلیل وابستگی ساختاری بودجه دولت به درآمدهای نفتی، همواره تحت تاثیر نوسانات چرخه های نفتی بوده و این موضوع بر جهت گیری سیاست های مالی و تراز عملیاتی بودجه اثرگذار است. هدف پژوهش حاضر، تحلیل تجربی تعامل میان چرخه های نفتی و مالی در اقتصاد ایران و شناسایی جهت گیری سیاست مالی دولت در مواجهه با شوک های نفتی است. بدین منظور از مدل بردار خودرگرسیونی با ضرایب متغیر در زمان (TVP-VAR) برای بررسی تغییرات ساختاری روابط میان تراز عملیاتی بودجه، تولید ناخالص داخلی و صادرات نفت در دوره فصلی ۱۳۸۰ تا ۱۴۰۰ استفاده شده است. مدل با رهیافت بیزی و الگوریتم زنجیره مارکوف مونت کارلو تخمین زده شده و پویایی واکنش متغیرها از طریق توابع واکنش آنی زمان متغیر ارزیابی گردیده است. یافته ها نشان می دهد اثر شوک های نفتی بر چرخه های مالی در طول زمان تغییر کرده و سیاست مالی ایران در اغلب دوره ها رفتاری موافق چرخه ای داشته است، به گونه ای که در دوره های رونق نفتی هزینه های جاری افزایش یافته و تراز عملیاتی منفی تر شده است. شدت این رفتار در دوره های تحریم افزایش یافته و بیانگر وابستگی بیشتر بودجه به درآمدهای نفتی در شرایط فشار خارجی است. بر اساس نتایج نبود قاعده مالی پایدار سبب تشدید نوسانات بودجه ای و تضعیف ثبات مالی شده و طراحی قاعده مالی مبتنی بر تراز عملیاتی می تواند زمینه ساز رفتار مخالف چرخه ای و افزایش پایداری اقتصاد ایران باشد.

کلیدواژه ها:

چرخه نفتی ، چرخه مالی ، تراز عملیاتی ، قاعده مالی ، اقتصاد ایران