مدیریت شهری در کنترل کاربری اراضی شهری

یکی از ابزارهای مهم برنامه ریزی در زمینه کاربری زمین استفاده از سرانه های کاربری زمین است که نقش اساسی در تهیه طرح های شهری و نحوه توزیع و تقسیم اراضی شهری دارد اما مجموعه مطالعات و بررسی های انجام شده در این زمینه نشان می دهد که نظام برنامه ریزی سرانه ای ایران اصولا با تنگناهای اساسی نظری و عملی روبرو است به همین دلیل مجموعه روش ها و فنون تعیین سرانه های شهری یا اصولا از مفهوم برنامه ریزی کاربری زمین و جامع نگری لازم بی بهره اند و یا پیش شرط های لازم برای کاربرد درست آنها در طرح های شهری ایران وجود ندارد و در واقع ابزار سرانه های کاربردی به دلیل خصلت کالبدی-کارکردی خود بسیار ناتوان تر از آن است که بتواند به نیازهای برنامه ای و ابعاد حقوقی اقتصادی و اجتماعی استفاده از زمین و فضا پاسخ گوید به همین دلیل در اغلب موارد تحقق پیدا نکرده است. کاربری اراضی یعنی تعیین «نقش» هر قطعه زمین در سناریوی بزرگ توسعه. این نقش گذاری مثل تنظیم ارکستر است اگر سازها هماهنگ کوک شوند سمفونی شهر خوش می نوازد؛ اما اگر بی برنامه صداها را بالا ببریم، نتیجه چیزی جز ناهماهنگی و آلودگی صوتی نیست. بنابراین چه شهردار باشیم چه شهروند، دانستن این که زمین زیر پایمان قرار است چه «نقشی» بازی کند کمک می کند بهتر برنامه ریزی کنیم، سرمایه گذاری سنجیده تری داشته باشیم و در نهایت شهری پایدارتر و زیست پذیرتر بسازیم. نرخ سریع توسعه شهرها باعث ایجاد تغییراتی گسترده در الگوی کاربری اراضی پیرامون شهرها شده است و این اثرات ناشی از توسعه شهر و شهرنشینی در کشورهای درحال توسعه و توسعه یافته قابل مشاهده می باشد. در ایران به عنوان یک کشور در حال توسعه نرخ رشد بسیار زیاد بوده و به دنبال آن تغییرات گسترده ای در زمینه تغییرات اراضی رخ داده است. شناخت روند تغییرات کاربری زمین و عوامل موثر بر آن می تواند به شناسایی مشکلات و فهم هر چه بهتر مسائل شهری کمک کند و به عنوان ابزاری در اختیار مدیران و برنامه ریزان شهری برای پیش بینی روندآتی رشد و توسعه شهرها قرار گیرد و مدیریتی کارا برای شهرها به دنبال داشته باشد. یکی از چالش برانگیزترین مسائل ایران در سال های اخیر تغییرکاربری زمین شهری است که اگر این تغییرات به صورت کنترل شده انجام پذیرد اثرات جبران ناپذیری را به دنبال خواهد داشت. با توجه به گسترش این تغییرات طراحی و برنامه ریزی شهری با استفاده از آزمون و خطا و بررسی ها انجام شده همواره باید در پی تطبیق خود با شرایط فعلی و آتی باشند و نیازمند تجدید نظرات در استانداردهای پیشین هستند به همین علت امروزه بحث برنامه ریزی انعطاف پذیر مطرح شده و مورد توجه قرار گرفته است تا بتواند آثار مطلوب تری نسبت به گذشته را در پی داشته باشد. بیشترین تغییر کاربری صورت گرفته در اراضی شهرها، مرتبط با تبدیل کاربری زمین های کشاورزی به کاربری های شهری است که موجب ناپایداری بیشتر شهرها می شود، این امر ناشی از ارزش افزوده تغییر کاربری در فضاهای شهری می باشد.

کلیدواژه ها:

کاربری اراضی شهری ، سرانه ها ، شهرنشینی ، تغییر کاربری شهری