نقش روش های فعال تدریس در خلق تجربه های یادگیری جذب کننده

این مطالعه با هدف تحلیل سازوکارهای اثرگذاری روش های فعال تدریس بر ایجاد و تداوم «جذب شدگی تحصیلی» دانش آموزان به مثابه تجربه ای روانی از تمرکز کامل، لذت درونی و احساس خودفراموشی در فرآیند یادگیری انجام شده است. در چارچوب نظری این پژوهش، آموزش فعال نه صرفا مجموعه ای از تکنیک های کلاسداری، بلکه به منزله یک «اکولوژی شناختی-اجتماعی» درک می شود که با طراحی موقعیت های مسئله محور و تعاملی، سه نیاز اساسی روانشناختی خودمختاری، شایستگی و ارتباط را در یادگیرنده ارضا می کند. پژوهش حاضر با روش فراترکیب و تحلیل کیفی مطالعات تجربی شاخص در حوزه روانشناسی انگیزش و پداگوژی، نشان می دهد که روش هایی مانند یادگیری مبتنی بر پروژه، مباحثه ساختاریافته، شبیه سازی و نقش آفرینی از طریق پنج مسیر اصلی تجربه جذب شدگی را ممکن می سازند: نخست، با ایجاد تعادل بهینه بین چالش و مهارت که ذهن را در حالت «رگبار» شناختی قرار می دهد؛ دوم، با ارائه بازخورد مستقیم و در لحظه که مسیر پیشرفت را شفاف می سازد؛ سوم، با تعریف اهداف روشن و معنادار که تلاش را جهت دار می کند؛ چهارم، با القای احساس کنترل و عاملیت که اضطراب را کاهش می دهد؛ و پنجم، با ایجاد غرق شدگی حسی-حرکتی که توجه را از محرک های مزاحم منحرف می سازد. یافته ها به وضوح تمایز بین مشارکت سطحی رفتاری و جذب شدگی عمیق شناختی-هیجانی را نشان می دهند و تاکید می کنند که تنها در حالت دوم است که یادگیری تحولی و ماندگار رخ می دهد. این پژوهش همچنین دو چالش کلیدی را شناسایی می کند: خطر فعالیت گرایی بدون عمق که در آن شلوغی کلاسی جای تفکر عمیق را می گیرد، و مسئله آمادگی ناکافی معلمان برای طراحی و هدایت موقعیت های پیچیده یادگیری فعال. در نتیجه گیری، چارچوبی تحت عنوان «طراحی برای جذب شدگی» پیشنهاد می شود که بر سه اصل استوار است: تناسب دقیق سطح چالش با منطقه رشد مجاور هر دانش آموز، تلفیق هنرمندانه عناصر روایی و زیبایی شناختی در طراحی تکالیف، و ایجاد فرهنگ خطاپذیری و تامل جمعی در کلاس درس. اجرای موفق این چارچوب مستلزم تحول در آموزش معلمان از آموزش تکنیک محور به پرورش حکمت عملی طراحی موقعیت های یادگیری است.

کلیدواژه ها:

جذب شدگی تحصیلی ، یادگیری فعال ، طراحی موقعیت یادگیری ، انگیزش درونی ، خودفراموشی شناختی ، حکمت عملی تدریس.