واکاوی نقش بنیادین ریاضی دانان تمدن اسلامی در تکوین و تکامل ریاضیات کلاسیک و مدرن

تاریخ ریاضیات، شاهدی بر این واقعیت انکارناپذیر است که شکوفایی دانش در عصر نوزایی اروپا، ریشه در خاک حاصلخیز تمدن اسلامی دارد. در دوران طلایی اسلام، زمانی که اروپا در میانه سده های میانه به سر می برد، قلمروهای اسلامی به کانون جوشان اندیشه های علمی تبدیل شدند. ریاضی دانان مسلمان نه تنها میراث دار دانش یونان، هند و ایران باستان بودند، بلکه با نگاهی نقادانه و نوآورانه، این دانش پراکنده را صیقل داده و بنیان هایی استوار برای علوم دقیقه بنا نهادند که تا به امروز نیز اعتبار خود را حفظ کرده است.عالی ترین تجلی این نبوغ را می توان در ابداع «جبر» توسط خوارزمی جست وجو کرد؛ دانشی که ریاضیات را از بند هندسه ی صرف رهانید و به سوی انتزاع و محاسبات قانون مند سوق داد. فراتر از آن، تثبیت نظام عددنویسی دهدهی و معرفی مفهوم «صفر»، انقلابی در محاسبات پدید آورد که زیربنای تمامی پیشرفت های تکنولوژیک بشر در قرون بعدی شد. از بسط مثلثات به عنوان یک علم مستقل توسط خواجه نصیرالدین طوسی تا نوآوری های عمر خیام در حل معادلات درجه سوم و اصلاح تقویم، همگی نشان دهنده ی این است که ریاضیات در تمدن اسلامی، صرفا ابزاری برای حل مسائل روزمره نبود، بلکه زبانی برای درک هندسه ی هستی به شمار می رفت.این نوشتار بر آن است تا با رویکردی تحلیلی، به بررسی سهم بی بدیل دانشمندان مسلمان در شاخه های مختلف ریاضیات بپردازد. هدف از این واکاوی، تبیین این حقیقت است که چگونه مفاهیم ابداعی آنان، از «الگوریتم» (که نامش را از خوارزمی وام گرفته است) تا اصول نورشناسی و هندسه، به عنوان حلقه ی وصل میان علوم باستان و جهان مدرن عمل کرده است. در واقع، درک درست از تاریخ علم بدون مطالعه ی دقیق نقش ریاضی دانان مسلمان، تصویری ناقص و گسسته خواهد بود؛ چرا که آنان بودند که روح استدلال و دقت را در کالبد علوم ریاضی دمیدند و مسیر را برای ظهور دانشمندان بزرگی همچون کوپرنیک و نیوتن هموار ساختند.

کلیدواژه ها:

پیشرفت ریاضیات ، ریاضیدانان مسلمان ، متفکران ، علم ریاضیات