پویایی مکانی و زمانی موزاییکهای مراحل تحولی در جنگل مدیریت شده راش شرقی

زمینه و هدف: گستره وسیع و متنوعی از روابط ساختاری و عملکردی جوامع زنده و محیط پیرامون آنها وجود دارد که به دلیل پویایی اکوسیستم ها در هریک از بخش های سازنده ی آن است. به منظور درک صحیح از تغییرات آتی توده جنگلی و اتخاذ برنامه جنگل شناسی مناسب، شناخت پویایی جوامع جنگلی دارای نقش کلیدی است. شناسایی تغییرات و پویایی جنگل در مراحل مختلف تحولی به منظور مدیریت بهینه، احیا و اصلاح ساختار جنگل ها لازم و ضروری است. تحقیق حاضر با هدف پایش تغییرات و پویایی مکانی و زمانی موزاییک های مراحل تحولی در قطعه ۵۱۴، سری پنج طرح جنگل داری صفارود واقع در حوضه آبخیز ۳۰ رامسر انجام شد.

روش بررسی: یک محدوده ده هکتاری که در سال ۱۳۸۸ آماربرداری شده بود، مجددا آماربرداری صد درصد از مشخصه های درختان از جمله نوع گونه، قطر برابر سینه، مشخصه های کمی روشنه ها و خشک دارها انجام شد. سپس با استفاده از کلیدهای شناسایی و شاخص های ساختاری آنها از جمله تعداد و حجم درختان زنده و خشک، نسبت درختان زنده و خشک در طبقات قطری مختلف، حضور روشنه ها و سطح مقطع برابر سینه، موزاییک در توده ها شناسایی و براساس انطباق مشخصه های مزبور با شاخص های ساختاری هر یک از کلیدها، هر یک از موزاییک ها به یکی از سه مرحله اولیه، بلوغ و تخریب تقسیم بندی شدند.

یافته ها: با توجه به مشخصه های کلید شناسایی، تعداد ۴۲ موزاییک تفکیک شد. از بین موزاییک های شناسایی شده، تعداد ۱۱ موزاییک با میانگین سطح ۳۱۳۲ مترمربع در مرحله بلوغ و به ترتیب تعداد ۱۳ و ۱۸ موزاییک با میانگین مساحت ۱۵۱۰ و ۲۵۹۱ مترمربع در مراحل تحولی تخریب و اولیه قرار داشتند. در ضمن کوچکترین و بزرگترین موزاییک شناسایی شده به ترتیب مربوط به مرحله تخریب و بلوغ است. بیشترین و کمترین سطح تحت پوشش مراحل مختلف تحولی به ترتیب، به مرحله اولیه و تخریب تعلق دارد. متوسط تعداد در هکتار درختان در مرحله تحولی اولیه، بلوغ و تخریب به ترتیب ۴۵۵، ۳۲۶ و ۲۳۰ اصله در هکتار محاسبه شد. تعداد ۱۶۴ خشک دار در منطقه شناسایی شد که تعداد ۵۲ پایه از آنها خشک دار سرپا و ۱۱۲ پایه خشک دار افتاده بودند. مرحله تخریب دارای بیشترین تعداد خشک دار و مرحله بلوغ دارای کمترین تعداد آن بود. ۷۹ روشنه در منطقه شناسایی شد. ۳/۳ درصد سطح منطقه را روشنه تاجی و ۵/۹ درصد سطح آن را روشنه گسترده تشکیل داد و متوسط مساحت هر روشنه ۰۵/۱۶۲ مترمربع به دست آمد.

بحث و نتیجه گیری: در بررسی پویایی مراحل تحولی، مرحله اولیه بیشترین سطح و مرحله بلوغ و تخریب به ترتیب بیشترین جابجایی موزاییکی را نسبت به مطالعه اولیه در سال ۱۳۸۸ به خود اختصاص دادند. بررسی پویایی ساختاری به تفکیک مراحل تحولی مختلف در مدیریت بهینه توده های ناهمسال بسیار تاثیرگذار بوده و چرا که نشان داد ساختار توده های مورد بررسی در طول یک دهه گذشته دچار تغییرات شده است. امروزه برای پایش تغییرات ساختاری (پویایی ساختاری) با توجه به کند بودن تحولات در اکوسیستم جنگل مدت زمان حدود یک یا دو دهه کوتاه مدت محسوب شده و بنابراین نیاز است در توده های جنگلی شمال کشور این کار به زمان های بیشتری انجام شود. بنابراین اهمیت نظارت و پایش مستمر برای کسب نتایج هر چه بهتر این توده های جنگلی بیش از پیش محسوس و ملموس می باشد.

کلیدواژه ها:

بلوغ ، جنگل شناسی ، خشکدار ، روشنه ، ساختار.