تاثیر رنگ و فضاسازی محیط مدرسه بر فرآیند یادگیری دانش آموزان: یک مطالعه پدیدارشناسی تفسیری

پژوهش حاضر با هدف واکاوی تجارب ذینفعان آموزشی از تاثیر عناصر محیط فیزیکی به ویژه رنگ و فضاسازی بر فرآیند یادگیری دانشآموزان، با رویکرد کیفی و روش پدیدارشناسی تفسیری انجام شد. شرکت کنندگان شامل ۲۰ نفر (۱۲ دانش آموز و ۸ معلم) از یکی از مدارس متوسطه شهرستان نجف آباد بودند که به روش نمونه گیری هدفمند با حداکثر تنوع انتخاب شدند. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق، مشاهده میدانی و عکسبرداری از فضاهای آموزشی گردآوری شد. تحلیل دادهها با استفاده از روش تحلیل تماتیک کلارک و براون در شش مرحله انجام شد. یافته ها نشان داد که رنگ و فضاسازی مدرسه در پنج حیطه اصلی بر یادگیری تاثیر میگذارد: ۱) تاثیرات روانشناختی و عاطفی (ایجاد احساس امنیت، آرامش یا تحریک)؛ ۲) تاثیرات شناختی (تسهیل یا تضعیف تمرکز و توجه)؛ ۳) تاثیرات رفتاری (افزایش یا کاهش تعاملات اجتماعی و مشارکت)؛ ۴) تاثیرات فیزیولوژیکی (تاثیر بر سطح انرژی و خستگی)؛ ۵) تاثیرات نمادین و فرهنگی (ارتباط با هویت و ارزشهای آموزشی). مشارکت کنندگان رنگهای آبی و سبز را برای فضاهای یادگیری آرامبخش و مناسب تمرکز، و رنگهای زرد و نارنجی را برای فضاهای خلاقیت و فعالیت گروهی موثر دانستند. همچنین طراحی فضاهای انعطاف پذیر، دسترسی به نور طبیعی و ایجاد مناطق مختلف برای فعالیت های فردی و گروهی به عنوان عوامل کلیدی شناسایی شدند. این پژوهش بر ضرورت توجه نظام مند به طراحی محیطهای آموزشی به عنوان جزء جدایی ناپذیر کیفیت یادگیری تاکید میکند و الگویی برای طراحی آگاهانه فضاهای مدرسه ارائه میدهد. این پژوهش کیفی با هدف کشف عمیق تجارب زیسته معلمان و دانش آموزان از تاثیر رنگها و طراحی فضای مدرسه بر انگیزش، توجه و کیفیت یادگیری انجام شده است.

کلیدواژه ها:

رنگ ، فضاسازی ، مدرسه ، دانش آموز ، یادگیری ، پژوهش کیفی ، پدیدارشناسی.