واکاوی تجارب زیسته دانش آموزان از استرس تحصیلی: یک مطالعه پدیدارشناسانه

هدف این پژوهش کیفی، کشف و توصیف عمیق تجارب زیسته دانش آموزان از پدیده استرس تحصیلی و ادراک آنان از تاثیر این استرس بر فرآیند یادگیری بود. پژوهش حاضر با رویکرد پدیدارشناسی تفسیری و با مشارکت ۱۸ دانش آموز دوره متوسطه دوم شهر تهران که به صورت هدفمند و با حداکثر تنوع (از نظر جنسیت، پایه تحصیلی و عملکرد تحصیلی) انتخاب شدند، انجام گرفت. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق گردآوری و با استفاده از روش تحلیل تماتیک کلارک و براون مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. یافته ها نشان داد که استرس تحصیلی در دانش آموزان یک تجربه چندبعدی است که از ترکیب عوامل فشارزایی چون انتظارات بالا برای کسب نمرات عالی، حجم انبوه تکالیف، فضای رقابتی فشرده، ترس از شکست و در برخی موارد عدم حمایت اجتماعی کافی نشات می گیرد . این استرس خود را در سه سطح جسمانی (خستگی مفرط، اختلالات خواب)، روانی-شناختی (کاهش تمرکز، اضطراب، ضعف حافظه فعال) و رفتاری (کناره گیری اجتماعی، کاهش مشارکت در کلاس) نشان می دهد و به طور مستقیم کیفیت یادگیری و عملکرد تحصیلی را مخدوش می کند . دانش آموزان برای مقابله، از راهبردهای متنوعی از برنامه ریزی و مدیریت زمان تا رفتارهای اجتنابی استفاده می کنند. بر اساس این یافته ها، راهکارهایی در سه سطح فردی (آموزش مهارت های مقابله ای)، مدرسه ای (اصلاح رویه های ارزشیابی و ایجاد محیط حمایتی) و خانوادگی (تنظیم انتظارات واقع بینانه) ارائه شده است. این مطالعه بر لزوم نگاه کل نگر و پیشگیرانه به مسئله استرس تحصیلی به عنوان یکی از موانع اصلی کیفیت یادگیری تاکید می کند.

کلیدواژه ها:

استرس ، استرس تحصیلی ، دانش آموز ، یادگیری ، پژوهش کیفی ، پدیدارشناسی