نقش شکاف طبقاتی در تضعیف همبستگی ملی؛ بررسی روندهای اجتماعی ایران (۱۳۶۸–۱۳۹۸)

این پژوهش با تکیه بر چارچوب نظری ماکس وبر، تاثیر ابعاد سه گانه شکاف طبقاتی (اقتصادی، پایگاه اجتماعی و قدرت/حزب) را بر میزان همبستگی ملی در جمهوری اسلامی ایران مورد سنجش قرار می دهد. تاکید اصلی بر این فرضیه است که نابرابری ساختاری و اقتصادی، منجر به تضعیف اجماع سیاسی و تعلق هویتی می گردد. پژوهش حاضر از نظر روش شناسی، ترکیبی از رویکرد توصیفی-تحلیلی (همبستگی) با ابزار پرسشنامه محقق ساخته است. جامعه آماری شامل ۲۰۰ نمونه در دو گروه کاملا متضاد اقتصادی (منطقه ۱ به عنوان قشر مرفه و منطقه ۱۸ به عنوان قشر ضعیف تهران) با روش نمونه گیری طبقه ای (بر اساس قیمت ملک در سال ۱۳۹۸) انتخاب شدند. متغیرهای مستقل شامل ابعاد شکاف طبقاتی (پایگاه مردمی، تبعیض ساختاری، سرمایه اجتماعی و اعتماد نهادی) و متغیر وابسته، همبستگی ملی تعریف شد. داده ها با استفاده از مدل سازی معادلات ساختاری (SEM) تحلیل شدند. نتایج تحلیل آماری (با تایید R۲=۰.۴۸) نشان داد که شکاف طبقاتی به طور کلی تاثیر معناداری بر کاهش همبستگی ملی دارد. به طور خاص، ابعاد تبعیض ساختاری (β=۰.۳۵) و اعتماد نهادی (β=۰.۲۵) قوی ترین اثرات کاهشی را بر احساس همبستگی و تعلق هویتی ایرانیان در دوره مورد بررسی (۱۳۶۸-۱۳۹۸) اعمال کرده اند. این یافته ها تایید می کند که ظهور نابرابری صرفا اقتصادی نیست، بلکه در قالب بی عدالتی ادراک شده (تبعیض) و تخریب مشروعیت نظام (اعتماد)، به تضعیف انسجام ملی و تمامیت ارضی منجر می شود. بنابراین، کنترل و کاهش این ابعاد شکاف، حیاتی ترین استراتژی برای حفظ هویت ملی در ایران است.

کلیدواژه ها:

Class Gap ، National Cohesion ، Weberian Theory ، Structural Discrimination ، Institutional Trust ، Identity Attachment. ، شکاف طبقاتی ، همبستگی ملی ، نظریه وبر ، تبعیض ساختاری ، اعتماد نهادی ، تعلق هویتی.