عوامل موثر بر مدیریت تاب آوری فرهنگی حوادث و بلایای طبیعی در شهرهای ایران

افزایش فراوانی و شدت حوادث و بلایای طبیعی در شهرهای ایران، در کنار پیچیدگی های ناشی از رشد شتابان شهرنشینی و تنوع شرایط جغرافیایی، ضرورت توجه به ابعاد فرهنگی در مدیریت بحران های شهری را برجسته ساخته است. تاب آوری به عنوان مفهومی چندبعدی، بیانگر توان جوامع شهری در سازگاری، بازیابی و حفظ تداوم کارکردهای اجتماعی در شرایط بحرانی است. با این حال، رویکردهای کالبدی و مدیریتی موجب شده ظرفیت های فرهنگی به عنوان یکی از مولفه های بنیادین تاب آوری کمتر موردتوجه قرار گیرد. پژوهش حاضر با هدف شناسایی عوامل موثر بر مدیریت تاب آوری فرهنگی حوادث و بلایای طبیعی در شهرهای ایران انجام شده و از نظر ماهیت کیفی و از حیث هدف توصیفی–کاربردی است. داده ها با اتکاء به تحلیل نظام مند منابع نظری و مطالعات پیشین گردآوری و به صورت مفهومی موردبررسی قرار گرفته اند. یافته ها نشان می دهد تاب آوری فرهنگی شهری متاثر از دو دسته اصلی عوامل است؛ نخست عوامل محیطی که شامل فرهنگ محیطی، کیفیت روابط اجتماعی حمایت گرایانه و سطح مشارکت شهروندان در فعالیت ها و فرایندهای زیستی سکونتگاه های شهری می شود، و دوم عوامل انسانی که دربرگیرنده دستاوردهای عملکردی، تجربه های جانشین، ترغیب اجتماعی و وضعیت های فیزیولوژیک افراد در مواجهه با شرایط بحرانی است. درنتیجه، تقویت و بومی سازی شاخص های فرهنگی متناسب با زمینه های اجتماعی و فضایی شهرهای ایران می تواند به عنوان راهبردی پیش نگرانه و مهارت محور، ضمن تکمیل سیاست های فنی و مدیریتی، نقش موثری در ارتقای مدیریت تاب آوری فرهنگی و کاهش پیامدهای مالی و غیرمالی بلایای طبیعی ایفاء کند.

کلیدواژه ها:

بلایای طبیعی ، فرهنگی ، مدیریت ، تاب آوری ، اجتماعی