بررسی و تاثیر پوپولیسم دینی در ایران و ترکیه

پژوهش حاضر با هدف تحلیل تطبیقی پوپولیسم دینی در خاورمیانه، بر مطالعه موردی ایران و ترکیه متمرکز است. بیان مساله مقاله، تشریح نقش و آثار ظهور جریانات پوپولیسم دینی بر قدرت، مشروعیت و هویت ملی دو کشور است. اهداف اصلی شامل بررسی سازوکارهای بروز و پیامدهای پوپولیسم دینی، و اهداف فرعی عبارتند از: شناسایی عوامل زمینه ساز، تحلیل نحوه استفاده از نمادها و شعارها در بسیج اجتماعی، مقایسه پیامدهای سیاسی، اجتماعی و انتخاباتی و ارزیابی اثرات پوپولیسم دینی بر مشروعیت، هویت و روابط داخلی و خارجی. روش تحقیق به صورت توصیفی–تحلیلی و رویکرد تطبیقی، با جمع آوری داده ها از منابع کتابخانه ای و یافته های پژوهشی، انجام شده است. یافته ها نشان داد که پوپولیسم دینی در ایران با تلفیق مفاهیم انقلاب اسلامی و نمادهای مذهبی شیعی، به افزایش مشارکت سیاسی و مشروعیت بخشی و بومی سازی علم در بیشتر بخش های مختلف و احیای فرهنگ اسلامی و تبلیغ ورشد مذهب تشیع و تلاش برای زمینه سازی ظهور شد، اما همزمان زمینه بروز شکاف های قومی و مذهبی و مشکلات اقتصادی به سبب ورود و تقابل دشمنان ایجادکرده است. در ترکیه نیز بازتولید نمادهای عثمانی و اسلام سنی زیر پرچم حزب عدالت و توسعه، انسجام ملی را تقویت نموده اما زمینه محدودسازی فرایند دموکراتیک و شکل گیری قطب بندی های سیاسی ایجاد کرده است. نتایج نهایی پژوهش حاکی از آن است که پوپولیسم دینی علیرغم ظرفیت بسیج توده ای و ایجاد هویت دینی–سیاسی، در صورت استمرار و فقدان اصلاحات ساختاری، می تواند منجر به بحران اجتماعی، تضعیف مشروعیت و افزایش تنش های داخلی و خارجی گردد.

کلیدواژه ها:

پوپولیسم دینی ، ایران ، ترکیه ، مشروعیت سیاسی ، هویت ملی ، بسیج اجتماعی.