تحلیل نقش عاملیت اخلاقی-حرفه ای معلمان در تحقق اهداف توسعه پایدار آموزشی

تحقق آرمان های توسعه پایدار آموزشی مستلزم تحولی بنیادین در نقش، هویت و کنش گری حرفه ای معلمان است. این پژوهش با هدف تحلیل تاثیر «معلم متعهد پاسخگو» به مثابه عامل تغییر در نهادینه سازی ارزش ها و اهداف توسعه پایدار در اکوسیستم آموزشی انجام شده است. در چارچوب نظری این تحقیق، توسعه پایدار آموزشی فراتر از مجموعه اهداف عملیاتی، به منزله «بینش اخلاقی-اجتماعی» نوینی درک می شود که عدالت بین نسلی، احترام به کرامت انسانی و حفظ محیط زیست را در کانون فرایند تربیت قرار می دهد. در این منظومه، معلم پاسخگو نه صرفا مجری برنامه درسی، بلکه «مفسر مسئول» و «عاملیت اخلاقی» است که با آگاهی از پیامدهای گسترده کنش آموزشی خود، در سه حوزه محوری عمل می کند: در عرصه پداگوژیک، با تلفیق اهداف توسعه پایدار در محتوا و روش تدریس و جایگزینی روش های انتقال محور با الگوهای یادگیری انتقادی-مشارکتی؛ در عرصه نهادی، با بازتعریف فرهنگ مدرسه و ایجاد شبکه همکاری با خانواده و جامعه محلی برای توسعه پروژه های مسئله محور؛ و در عرصه حرفه ای، با بازاندیشی مستمر در عمل خود و الگوساری سبک زندگی پایدار. یافته های این پژوهش تحلیلی که با روش اسنادی و واکاوی متون معیار در حوزه فلسفه تربیت و آموزش توسعه پایدار انجام شده، نشان می دهد که گذار از «معلم سنتی» به «معلم پاسخگوی پایدار» نیازمند تحول در چهار خاستگاه است: ۱) بازنگری در برنامه درسی تربیت معلم و گنجاندن سواد پایداری به عنوان یکی از ارکان شایستگی حرفه ای؛ ۲) تغییر در الگوی ارزشیابی معلمان از تمرکز بر نتایج آزمون محور به ارزیابی فرایندهای یاددهی-یادگیری مسئولانه و تاثیر اجتماعی آن؛ ۳) تقویت خودگردانی حرفه ای و ایجاد فضای نهادی برای ابتکار عمل معلمان در طراحی پروژه های آموزشی پایدار؛ و ۴) بازتعریف قرارداد اجتماعی معلمی به گونه ای که مسئولیت پذیری در قبال آینده مشترک، در قلب هویت حرفه ای معلمان جای گیرد. در نهایت، این پژوهش استدلال می کند که تحقق آموزش پایدار در گروی گذار از نگاه فنی به حرفه معلمی و احیای نقش «معلم-فیلسوف» یا «معلم-مصلح اجتماعی» است که با تفکر انتقادی و تعهد اخلاقی، پلی بین کلاس درس و مسائل جهانی می زند.

کلیدواژه ها:

عاملیت معلم ، تعهد حرفه ای ، پاسخگویی اخلاقی ، آموزش توسعه پایدار ، برنامه درسی تربیت معلم ، فلسفه تربیت.