زبان انگلیسی به مثابه بستری برای رشد شناختی و توانمندسازی تفکر نقادانه در نظام آموزشی

در پارادایم های نوین تربیتی که بر پرورش شهروندان فکور و تاب آور تاکید می شود، زبان انگلیسی دیگر نه صرفا ابزاری برای ارتباط بین فرهنگی، بلکه یک اکوسیستم شناختی-زبانی پیچیده در نظر گرفته می شود که ظرفیت بی بدیلی برای بازسازی ساختارهای ذهنی و تقویت فرآیندهای عالی تفکر دارد. پژوهش حاضر با هدف تحلیل کیفی نقش آموزش زبان انگلیسی در توانمندسازی شناختی و نهادینه سازی مهارت های تفکر نقادانه در دانش آموزان انجام شده است. این مطالعه با اتکا بر روش تحلیلی-توصیفی و مرور نظام مند منابع بین رشته ای (زبانشناسی شناختی، روانشناسی تربیتی و فلسفه تعلیم و تربیت)، استدلال می کند که مواجهه نظام مند با زبان انگلیسی به دلیل ناهمخوانی ساختاری-معناشناختی آن با نظام زبانی اول، یک چالش سازنده شناختی ایجاد می کند که ذهن را وادار به بازنگری، مقایسه و بازآرایی مفاهیم می نماید. یافته ها نشان می دهد که این فرآیند از سه مسیر اصلی به پرورش تفکر نقادانه یاری می رساند. مواجهه با دستور، واژگان و منطق بیانی متفاوت، «خودمحوری زبانی» را شکسته و توانایی بررسی پدیده ها از چندچهارچوب مفهومی را تقویت می کند که سنگ بنای تفکر نقادانه است. کار با متون پیچیده، استدلالی و بین فرهنگی، مهارت های تفسیر، ارزیابی شواهد، شناسابی مغالطات و استنباط را در بافتی معنادار پرورش می دهد. فرآیند مستمر بازترجمه ذهنی و نظارت بر خود در تولید و دریافت پیام، «آگاهی فراشناختی» را تقویت کرده و به دانش آموز می آموزد که چگونه بر فرآیند فکر کردن خود نظارت و هدایت داشته باشد. نتیجه گیری کلیدی پژوهش آن است که تحقق این ظرفیت، مستلزم گذار از آموزش زبان کاربردی-ارتباطی صرف، به سوی آموزش زبان تحلیلی-اندیشه پرور است. این گذار نیازمند بازطراحی برنامه درسی حول متن های مسئله محور، جایگزینی روش های تدریس فعلی با الگوهای دیالوگ محور و پژوهشی، و بازتعریف نقش معلم از مدرس زبان به تسهیل گر کشف زبانی-فکری است. در این الگو، دستور زبان نه مجموعه ای از قواعد حفظی، بلکه منطق بیان اندیشه، و واژگان نه فهرستی برای یادگیری، بلکه شبکه های مفهومی برای کشف جهان نماهای جدید تلقی می شوند.

کلیدواژه ها:

بوم شناسی شناختی زبان ، تفکر نقادانه ، توانمندسازی شناختی ، آموزش زبان اندیشه پرور ، فراشناخت ، چندچهارچوبی مفهومی.